Οδύσσεια Α΄ Γυμνασίου ραψ. π Διαγώνισμα

15        Δεν πρόλαβε να πει τον λόγο του, κι ο αγαπημένος γιος του

πρόβαλε στη θύρα. Τα 'χασε ο χοιροβοσκός,

κι όπως πετάχτηκε όρθιος, του πέφτουν οι κούπες απ' το χέρι,

 που τις ετοίμαζε να συγκεράσει κρασί σπινθηροβόλο.

Τρέχοντας, με τον κύρη του αντικρίστηκε και βουρκωμένος τον ασπάστηκε

20        στην κεφαλή, στα δυο ωραία του μάτια, στα δυο του χέρια.

Με πόση αγάπη ένας πατέρας υποδέχεται τον γιο του,

που γύρισε επιτέλους από χώρα μακρινή πάνω στα δέκα χρόνια,

μοναχογιός μονάκριβος, μεγαλωμένος με βάσανα και κόπο^-

έτσι και τον θεόμορφο Τηλέμαχο τον έσφιξε στην αγκαλιά του

25        ο θείος¹ χοιροβοσκός και τον εγέμισε φιλήματα,

σάμπως να γλίτωσε από θάνατο.

Ολοφυρόμενος τον προσφωνούσε και σαν πουλιά τα λόγια του πετούσαν:

«Ήλθες, γλυκό μου φως! Κι εγώ δεν έλεγα πως θα σε ξαναδούν τα μάτια μου,

αφότου εμίσεψες με το καράβι σου στην Πύλο.

30        Μα τώρα εμπρός, κόπιασε μέσα, παιδί μου αγαπημένο,

να σε χαρεί η ψυχή μου βλέποντας πως είσαι πάλι εδώ,

φτασμένος απ' τα ξένα. [...]»

[…]

100      Πήρε τον λόγο τώρα και του μίλησε βασανισμένος ο Οδυσσέας και θείος:

«Φίλε, θαρρώ πως επιτρέπεται να πω κι εγώ τον λόγο μου.

Σ’ ακούω αλήθεια κι η καρδιά μου γίνεται κομμάτια,

με τις ξεδιαντροπιές που λέτε των μνηστήρων, όσα μες στο παλάτι

μηχανεύονται και δεν σε λογαριάζουν, ας είσαι αυτός που είσαι.

105      Πες μου, [...] μήπως από φωνή θεού

σ' εχθρεύεται ο λαός; ή πικραμένος κατηγορείς

τ' αδέλφια σου; Κι όμως σ' αυτά στηρίζεται

όποιος συναγωνίζεται μαζί τους, αν έχει σηκωθεί φιλονικία μεγάλη.

Νέος ας ήμουνα κι εγώ, αν είχα το κουράγιο σου,

110      να 'μουνα ο γιος του άψογου Οδυσσέα^- [...]

112      τότε επιτόπου να μου κόψει το κεφάλι ο κάθε ξένος,

αν δεν γινόμουνα σ' όλους αυτούς η συμφορά τους [...].

115      Αν πάλι, έναν εμένα, οι πολλοί με δάμαζαν,

καλύτερα μες στο παλάτι μου νεκρός να πέσω χτυπημένος,

παρά να βλέπουν συνεχώς τα μάτια μου τα ανόσια έργα τους· [...].»

122          Ανταποκρίθηκε στα λόγια του ο φρόνιμος Τηλέμαχος:

«Ξένε, ξεκάθαρα, χωρίς περιστροφές θα σου μιλήσω.

Μήτε ο λαός μ' εχθρεύεται κι είναι βαρύς μαζί μου,

125      μήτε τ' αδέλφια μου κατηγορώ, που όποιος συναγωνίζεται μαζί τους,

βρίσκει σ' αυτά πράγματι στήριγμα, αν σηκωθεί φιλονικία μεγάλη.

Γιατί ο Κρονίδης τη γενιά μας μονόκληρη την έκαμε·

μοναχογιό τον γέννησε ο Αρκείσιος τον Λαέρτη,

μοναχογιό ο Λαέρτης τον πατέρα μου Οδυσσέα^-

130      κι ο Οδυσσέας πάλι μόνο εμένα έσπειρε και μ' άφησε⁴

σε τούτο το παλάτι, αλλά δεν πρόλαβε το όφελος να δει.

Και να στο σπίτι τώρα χιλιάδες οι κακόβουλοι ξεφύτρωσαν [...]

136      τόσοι της μάνας μου οι μνηστήρες, τόσοι λυμαίνονται⁵ το βιος μου.

Παρατηρήσεις:

1. Να εντοπίσετε στα αποσπάσματα μία παρομοίωση και να εξηγήσετε τι ακριβώς θέλει να αναδείξει, να μεταδώσει ο ποιητής με τη συγκεκριμένη παρομοίωση.

5 μονάδες

2.      Σε ποιο σημείο ο Εύμαιος υποδέχεται τον Τηλέμαχο και τι νομίζετε ότι νιώθει ο Οδυσσέας όταν ακούει τα λόγια του χοιροβοσκού;

5 μονάδες

3.      Αφού διαβάσετε το παρακάτω δημοτικό τραγούδι να απαντήσετε στην ερώτηση που ακολουθεί:

Γιατί δακρύζεις, λυγερή, και βαριαναστενάζεις;

Μήνα πεινάς, μήνα διψάς, μην έχεις κακή μάνα;

Μήτε πεινώ, μήτε διψώ, μήτε έχω κακή μάνα˙

ξένε μου κι αν εδάκρυσα κι αν βαριαναστενάζω,

τον άντρα έχω στην ξενιτιά και λείπει δέκα χρόνους.

Το παραπάνω απόσπασμα χρησιμοποιεί την τεχνική των άστοχων ερωτήσεων.

α. Γιατί πιστεύετε ότι ονομάζονται έτσι;

β. Να προσδιορίσετε τους στίχους όπου διαπιστώνετε ότι ο Όμηρος χρησιμοποιεί την ίδια τεχνική στο απόσπασμα που σας δόθηκε.

γ. Σε τι ακριβώς δίνει έμφαση ο ποιητής με τη χρήση αυτής της τεχνικής;

5 μονάδες

4.      Τι επιδιώκει ο Οδυσσέας με την παρέμβασή του στη συζήτηση; Να απαντήσετε με αποδείξεις τα λόγια που χρησιμοποιεί για κάθε επιδίωξή του.

5 μονάδες

Οδύσσεια Α΄ Γυμνασίου ραψ. ε Διαγώνισμα

Ραψωδία ε

Τον βρήκε να κάθεται στο περιγιάλι, ούτε στιγμή δεν στέγνωναν

τα μάτια του απ’ το κλάμα, έλιωνε η γλυκιά ζωή του

απ’ τον καημό του γυρισμού, κι οδύρονταν,

αφού καμιά χαρά δεν του ΄δινε τώρα η νεράιδα.

Τις νύχτες αν κοιμότανε μαζί της στο βάθος της σπηλιάς,

το ΄κανε απ’ ανάγκη, το ΄θελε εκείνη, εκείνος όχι.

Τις μέρες όμως τις περνούσε κρεμασμένος σε βράχια κι ακρωτήρια,

τα σωθικά του τρώγοντας με δάκρυα, στεναγμούς και λύπες,

με μάτια βουρκωμένα, στυλωμένα πάντα στο άκαρπο πέλαγος.

1.      Σε ποια ψυχική κατάσταση βρίσκεται ο Οδυσσέας με βάση τους παραπάνω στίχους; Να την περιγράψετε δίνοντας τουλάχιστον πέντε χαρακτηρισμούς.

_____________, _________________, ________________, _____________, ______________

5 μονάδες

Κοντά του στάθηκε αρχοντική η θεά και τον προσφώνησε:

«Δύσμοιρε, δεν έχεις λόγο πια να οδύρεσαι, να χαραμίζεις

τη ζωή σου στο κλάμα. Το πήρα απόφαση, θα σε κατευοδώσω.»

2.      Στο παραπάνω απόσπασμα η Καλυψώ ανακοινώνει την απόφαση στον Οδυσσέα. Γιατί την παρουσιάζει σαν δική της και όχι σαν απόφαση του Δία;

_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2 μονάδες

3.      Στους 5 από τους 7 στίχους που ακολουθούν υπάρχουν τυπικές εκφράσεις ή επίθετα. Να τα εντοπίσετε και να τα υπογραμμίσετε.

Όμως ο Δίας, που τα σύννεφα συνάζει, στην Αθηνά αποκρίθηκε…

Γύρω από τη σπηλιά θρασομανούσε δάσος με λεύκες, σκλύθρες, κυπαρίσσια μυριστά.

Έμεινε εκεί ο Ερμής, ψυχοπομπός κι αργοφονιάς, το θαύμα να κοιτάζει.

Η θυμωμένη θύελλα με τους μεικτούς ανέμους σύντριψε το κατάρτι…

Μόνος του τώρα, ο Οδυσσέας πολύπαθος και θείος, σε σκέψη δίβουλη μπλεγμένος…

Όμως τον είδε ανεβαίνοντας απ’ τους Αιθίοπες ο μέγας Ποσειδών που σείει τη γη…

Μίλησε κι αναχώρησε ο κρατερός αργοφονιάς…

5 μονάδες

4.      Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και ποιες λάθος; Σημειώστε δίπλα ένα Σ ή ένα Λ χωρίς να διορθώσετε τις λάθος προτάσεις.

·         «Τον λόγο της συμπλήρωσε η θεά και του έστρωσε τραπέζι: άφθονη αμβροσία, νέκταρ κόκκινο. Κι έπινε εκείνος κι έτρωγε, ψυχοπομπός κι αργοφονιάς, ώσπου δειπνώντας χόρτασε κι ευφράνθη.» Πρόκειται για σημείο που δείχνει την ενανθρώπιση του Ερμή.

·         Ο Ερμής παρουσιάζει στην Καλυψώ την απόφαση για την επιστροφή του Οδυσσέα σαν απόφαση όλων των θεών για να δείξει ότι και ίδιος είναι ανώτερός της.

·         Ο Ποσειδώνας δεν γνώριζε την απόφαση των θεών γιατί έλειπε. Πρόκειται για ένα ακόμη δείγμα ανθρωπομορφισμού.

3 μονάδες

Κι ενώ μ’ αυτή τη σκέψη πάλευαν νους και ψυχή του,

Ο κοσμοσείστης Ποσειδών σηκώνοντας κύμα μεγάλο, άγριο, φοβερό

Και κατακόρυφο, το  ΄ριξε καταπάνω του.

Πώς άνεμος σφοδρός σκορπίζει αλλού κι αλλού

Ξερά τα άχυρα της θημωνιάς, έτσι σκορπίστηκαν και τα μακριά μαδέρια.

5.      Να εντοπίσετε στους παραπάνω στίχους μία παρομοίωση και να διευκρινίσετε ποια είναι τα δύο μέρη που παρομοιάζονται και σε ποιο σημείο μοιάζουν.

Παρομοίωση: __________________________________________________________________________________________________________________________________________

1^ο μέρος:_____________________________________

2^ο μέρος:_____________________________________

Ομοιότητα:________________________________________

3 μονάδες

Άσπλαχνοι και ζηλόφθονοι θεοί, σ’ αυτό είστε πρώτοι!

Ω, δεν ανέχεστε θεές που φανερά πλαγιάζουν με θνητούς.

Έτσι και τώρα πέφτει ο φθόνος σας σ’ εμένα που έχω κοντά μου ένα θνητό.

Κι όμως εγώ τον έσωσα, την ώρα που πιασμένος σε καρίνα

πάλευε μόνος στα κύματα,

αφού το γρήγορο καράβι τους ο Δίας το τσάκισε με τον πυρφόρο κεραυνό του

καταμεσής στο μαύρο πέλαγο

Κι εγώ τον υποδέχτηκα μ’ αγάπη και τον έθρεψα, λογάριαζα

Να γίνει αθάνατος για πάντα και να μείνει αγέραστος.

6.      Ποια είναι τα συναισθήματα που εκφράζουν τα παραπάνω λόγια της Καλυψώς; (γράψτε 4 χωρίς να τα δικαιολογήσετε)

_________________                          _________________

_________________                          _________________

2 μονάδες

Η Οδύσσεια σε πολλές γλώσσες (εργασία Α΄ Γυμνασίου)

Εργασία μαθητών του Α4 στο 5ο Γυμνάσιο Δράμας τον Απρίλιο του 2016. Οι μαθητές βρήκαν μεταφράσεις της Οδύσσειας σε άλλες γλώσσες που μπορούν να μιλήσουν. Τα ρουμανικά, ρωσικά και βουλγαρικά είναι δεύτερες μητρικές των παιδιών που διαβάζουν. Μία μαθήτρια επηρεασμένη από τη μεγάλη της αδερφή που ετοιμάζεται για πανελλήνιες ζήτησε να προσθέσουν στις μεταφράσεις και τα Λατινικά. Ακούγονται επίσης αγγλικά, γερμανικά και ελληνικά. Διάλεξαν επίσης εικόνες που με τυχαία σειρά συνοδεύουν τις αναγνώσεις.

Εισαγωγή - ερωτήσεις

Να απαντήσεις σύντομα στις παρακάτω ερωτήσεις με βάση όσα διάβασες στην εισαγωγή (σελ. 9-11):
Γιατί η Οδύσσεια του Ομήρου ονομάζεται ηρωικό έπος;

.........................................................................................................

.........................................................................................................

.........................................................................................................

.........................................................................................................
Ποιο άλλο ηρωικό έπος γνωρίζεις;

.........................................................................................................
Ποιο είναι το κεντρικό θέμα της Ιλιάδας και ποιο της Οδύσσειας;

.........................................................................................................

.........................................................................................................

.........................................................................................................
Το άλλο όνομα της Τροίας είναι: ...........................................
Γιατί  τα δύο ηρωικά έπη δεν είναι αξιόπιστες ιστορικές πηγές;

.........................................................................................................

.........................................................................................................

.........................................................................................................

.........................................................................................................
Σε ποια εποχή συνέβησαν τα γεγονότα που αφηγείται ο Όμηρος και σε ποια εποχή ζει ο ίδιος;

.........................................................................................................

.........................................................................................................
Γιατί πριν από τον Όμηρο οι επικοί ποιητές ονομάζονταν αοιδοί;

.........................................................................................................

.........................................................................................................
Πώς συνέθεταν τα ποιήματά τους οι αοιδοί;

.........................................................................................................

.........................................................................................................
Πώς συνέθεταν τα ποιήματά τους οι ραψωδοί;

.........................................................................................................

........................................................................................................
Με ποιο τρόπο παρουσίαζαν οι ραψωδοί τα επικά τους ποιήματα;

.........................................................................................................

.........................................................................................................
Ο Όμηρος ήταν αοιδός ή ραψωδός;

.........................................................................................................

Ραψωδία α - ερωτήσεις για επανάληψη

1.     Ας διηγηθώ με λίγα λόγια τι συμβαίνει στη ραψωδία α.

2.     Οι πρώτοι 25 στίχοι λέγονται προοίμιο. Μήπως θυμάμαι τι σημαίνει ο όρος; Σε ποια μέρη χωρίζεται το συγκεκριμένο προοίμιο της Οδύσσειας;

3.     Η ιστορία της Οδύσσειας αρχίζει in medias res. Δηλαδή α) από το τέλος β) από την αρχή ή γ) από τη μέση της ιστορίας; Πότε θα μάθουμε και από ποιον τις περιπέτειες του Οδυσσέα που προηγήθηκαν;

4.     Στη ραψωδία αυτή η Αθηνά μεταμορφώνεται σε­­ _______. Πώς λέγεται αυτή η μεταμόρφωση; Σε ποιο σημείο αποκαλύπτει την ταυτότητά της και πώς λέγεται αυτή η αποκάλυψη;

5.     Γιατί η θεά δεν εμφανίζεται με την πραγματική της ταυτότητα αλλά μεταμορφώνεται σε άνθρωπο; Ας διαλέξω τη σωστή απάντηση: Γιατί α) θέλει να παραπλανήσει τον Τηλέμαχο β) θέλει να μη την καταλάβουν οι μνηστήρες γ) μόνο έτσι παρουσιάζονται οι θεοί στους ανθρώπους δ) ο Τηλέμαχος πρέπει ν’ αλλάξει συμπεριφορά με δική του ευθύνη και πρωτοβουλία .

6.     Στους στίχους 26-108 παρακολουθούμε την πρώτη «αγορά» των θεών. Σε ποιο σημείο ο ποιητής προοικονομεί την αντίδραση του Ποσειδώνα για την απόφασή τους; Ας συμβουλευτώ πρώτα τη φωτοτυπία με τις βασικές έννοιες για να δω τι σημαίνει ο όρος προοικονομία.

7.     Σύμφωνα με τον Δία ποιοι έχουν την ευθύνη για τη ζωή των ανθρώπων και ορίζουν το πεπρωμένο τους; Σε ποιο σημείο του προοιμίου εκφράζεται η ίδια άποψη;

8.     Ποια είναι τα δύο θέματα που συζητούν οι θεοί; Τι σχέση έχουν μεταξύ τους; Μπορώ να υποψιαστώ αυτή τη σχέση αν κάνω την παρακάτω αντιστοίχιση:

Αίγισθος	Πηνελόπη
Ορέστης	Μνηστήρες
Κλυταιμνήστρα	Τηλέμαχος
Αγαμέμνονας	Οδυσσέας

9.     Πώς, επομένως, προοικονομείται η μνηστηροφονία στη συζήτηση των θεών;

10. Στους στίχους 136-161, 188-196 και 344-354 εξελίσσεται η φιλοξενία του Μέντη από τον Τηλέμαχο. Γιατί η φιλοξενία αποτελεί «τυπικό θέμα» στην Οδύσσεια; Σε ποιες ενέργειες προβαίνει ο Τηλέμαχος φιλοξενώντας τον Μέντη;

11. Πώς θα περιέγραφα το «ήθος» των μνηστήρων με βάση τα λεγόμενα του ποιητή και του Τηλέμαχου; (στ. 162-178)

12. Ας εξετάσω το «ήθος» του Τηλέμαχου για να δω πώς εξελίσσονται τα συναισθήματά του και ο χαρακτήρας του. Σε ποια κατάσταση τον βρίσκουμε στην αρχή (στ. 127 – 152), (237 – 245), (359 – 361); Τελικά επηρεάζεται από την παρέμβαση του Μέντη και από πού φαίνεται αυτό (στ. 386-401), (412-425);

13. Ποιος είναι ο σκοπός του διαλόγου Τηλέμαχου – Μέντη; Ας σκεφτώ τι ακριβώς καλεί τον Τηλέμαχο να κάνει.

14. Επομένως, ποια ενότητα ραψωδιών της Οδύσσειας στηρίζει την ύπαρξή της στον διάλογο αυτό;

15. Ποιες πληροφορίες παίρνουμε από τη ραψωδία α για το ρόλο των αοιδών; (στ.362 – 386) Από τις σημειώσεις που έχω από την Εισαγωγή να συγκεντρώσω όλες τις πληροφορίες για τους αοιδούς.

Ραψωδία α - Διάλογος Αθηνάς και Τηλέμαχου (β΄ Μέρος στ. 257-362)

Ερωτήσεις προσέγγισης και κατανόησης

1.      Αφού διαβάσω τους στίχους 257-279, μπορώ να βρω τα βάσανα που ταλαιπωρούν τον Τηλέμαχο;

2.      Ο Τηλέμαχος ευθέως ομολογεί ότι δεν θα είχε πρόβλημα με τον ίδιο τον θάνατο του πατέρα του. Γιατί; Τι είναι αυτό που τον πονά αν όχι ο ίδιος ο θάνατος;

3.      Σε ποιο στίχο φαίνεται το ενδιαφέρον του Τηλέμαχου για υστεροφημία;

4.      Ποια εικόνα του Οδυσσέα προβάλλει η Αθηνά στην απάντησή της;

5.      Για ποιο λόγο νομίζετε ότι προβάλλει τον Οδυσσέα μ’ αυτή τη μορφή στα μάτια του Τηλέμαχου;

6.      Γιατί η Αθηνά παραθέτει τόσες πληροφορίες για τη γνωριμία της ως Μέντη με τον Οδυσσέα;

7.      Ας εντοπίσω και ας καταγράψω σύντομα τις συμβουλές που δίνει η Αθηνά-Μέντης προς τον Τηλέμαχο.

8.      Με ποιους τρόπους η Αθηνά προσπαθεί να προκαλέσει τον ανδρισμό και το φιλότιμο του Τηλέμαχου;

9.      Πώς θα σχολίαζες το γεγονός ότι ο Τηλέμαχος καλείται να σκοτώσει ο ίδιος για να αποδώσει δικαιοσύνη; Ισχύει κάτι τέτοιο σήμερα; Πώς λέγεται η απόδοση δικαιοσύνης ή αλλιώς η αντεκδίκηση για ένα σοβαρό πάθημα;

10.  Με βάση την ανταπάντηση του Τηλέμαχου, πιστεύεις ότι η Αθηνά τελικά τον έπεισε να κινητοποιηθεί αμέσως;

11.  Ποιες εκκρεμότητες απέμειναν για να ολοκληρωθεί η φιλοξενία;

12.  Τι ήταν αυτό που τελικά οδήγησε τον Τηλέμαχο να κινηθεί αστραπιαία προς τους μνηστήρες;