Μετοχές - Απαρέμφατα - Κριτήριο Αξιολόγησης

Το κείμενο προέρχεται από τη σειρά σχολικών βιβλίων της Κύπρου που προορίζονταν  για τη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας στο γυμνάσιο αλλά αποσύρθηκαν ένα χρόνο μετά την εισαγωγή τους στα σχολεία. Επικεφαλής της συγγραφικής ομάδας είναι ο κ. Αντώνης Τσακμάκης, καθηγητής κλασικής φιλολογίας στο πανεπιστήμιο Κύπρου. Δυστυχώς δεν υπάρχουν πλέον στο διαδίκτυο ούτε στην ιστοσελίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου της Κύπρου.

Εισαγωγικό σημείωμα

Ο Παρθένιος από τη Νίκαια της Βιθυνίας έζησε τον 1ο αι. π.Χ. και είναι γνωστός κυρίως ως ποιητής. Τα Ερωτικά παθήματα είναι μια συλλογή από συνοπτικές μυθολογικές ιστορίες με κοινό θέμα τις συμφορές που προκαλεί ο έρωτας. Οι ιστορίες δεν περιλαμβάνουν λεπτομέρειες και αφορούν γνωστά μυθολογικά πρόσωπα. Η ιστορία που ακολουθεί έχει σχέση με τον Αχιλλέα και το ερωτικό πάθημα μιας πριγκίπισσας από τη Λέσβο, της Πεισιδίκης.

Κείμενο - Περὶ Πεισιδίκης

Όταν ο Αχιλλέας άρχισε να κυριεύει τα νησιά που ήταν δίπλα στα ηπειρωτικά παράλια, επιτέθηκε και στη Λέσβο. Επειδή όμως (1)οἱ Μήθυμναν οἰκοῦντες αντιστέκονταν με πολλή γενναιότητα και ο Αχιλλέας βρέθηκε σε μεγάλο αδιέξοδο που δεν μπορούσε (2)πορθεῖν τὴν πόλιν, κάποια Πεισιδίκη Μηθυμναία, κόρη του βασιλιά, (3)θεασαμένη ἀπὸ τοῦ τείχους τὸν Ἀχιλλέα τον ερωτεύτηκε. Κι έτσι (4)τὴν τροφὸν διαπεμψαμένη (5)ὑπισχνεῖται ἐγχειρίσειν αὐτῷ τὴν πόλιν, αν βέβαια πρόκειται (6)αὐτὴν γυναῖκα ἕξειν. Εκείνος δέχτηκε αμέσως την πρότασή της. Όταν όμως κατέκτησε την πόλη, (7)νεμεσήσας για την πράξη της (8)ἐκέλευσε τοὺς στρατιώτας καταλεῦσαι τὴν κόρην.

Παρθένιος, Ἐρωτικὰ παθήματα

Λεξιλογική διευκόλυνση: θεῶμαι: βλέπω, τροφός: μπέιμπι σίτερ (το αφήνουμε όπως είναι), διαπέμπομαι: στέλνω, εγχειρίζω: παραδίδω, νεμεσῶ: εξοργίζομαι, καταλεύω: σκοτώνω με λιθοβολισμό

Παρατηρήσεις:

1.      Να αποδώσετε στα ελληνικά τα σημεία του κειμένου με τα μαύρα γράμματα. Γράψτε την ελληνική απόδοση με βάση την αρίθμηση που σας δίνεται.

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

(8)

8 μονάδες

2.      Με τη βοήθεια της γραμματικής (α) να αναγνωρίσετε το χρόνο των απαρεμφάτων που ακολουθούν και (β) να γράψετε τον ίδιο τύπο στον ενεστώτα:

	χρόνος στον οποίο βρίσκονται	ίδιος τύπος στον Ενεστώτα
ἐγχειρίσειν:
καταλεῦσαι:

2 μονάδες

3.      Να αναγνωρίσετε το είδος των μετοχών (χρονική, υποθετική, εναντιωματική, αιτιολογική, τροπική, τελική, επιθετική, κατηγορηματική) στα παρακάτω παραδείγματα: (γράψτε την απάντηση δίπλα στο κάθε παράδειγμα)

Ὁ Νικίας ταῦτα φοβούμενος ἔστειλεν ἐπιστολήν.

Ἰάσων εὐθύς τριήρεις ἐπλήρου (γέμισε) ὡς βοηθήσων κατά θάλατταν.

Δίκαια δράσας συμμάχους τους θεούς ἕξεις (θα έχεις).

Ὁ Λεοντιάδης ταῦτα πράξας εἰς Λακεδαίμονα ἐπορεύετο.

Ἀθάνατόν γε ἡ ψυχὴ φαίνεται οὖσα.

5 μονάδες

4.      Να αναγνωρίσετε το είδος του απαρεμφάτου (ειδικό – τελικό) στα παραδείγματα που ακολουθούν: (γράψτε την απάντηση δίπλα στο κάθε παράδειγμα)

Οἱ Πέρσαι ἐνόμιζον τους ἀχαρίστους, ἀδίκους εἶναι.

Βούλομαι ὀλίγῳ μακρότερα περί τῶν πόλεων εἰπεῖν.

2 μονάδες

5.      Για κάθε παράδειγμα που ακολουθεί δίνεται και η ελληνική απόδοση. Με αυτό το δεδομένο βρείτε ποιο είναι το υποκείμενο των απαρεμφάτων στις αρχαιοελληνικές προτάσεις και κυκλώστε το.

Ὁ διδάσκαλος πειρᾶται διδάσκειν ὑμᾶς τά γράμματα / Ο δάσκαλος προσπαθεί να μας μάθει τα γράμματα

Φησί με τους στρατηγούς ἀποκτεῖναι / Λέει ότι σκότωσα τους στρατηγούς

Λέγεται Κῦρον εἰσβάλλειν εἰς την Κιλικίαν / Λέγεται ότι ο Κύρος εισβάλλει στην Κιλικία.

3 μονάδες

Κριτήριο Αξιολόγησης - Διαφωτισμός - Αμερικανική επανάσταση - Σοσιαλιστικές ιδέες

Ερωτήσεις

1. Να αντιστοιχίσετε τι ιδέες της στήλης Α με τα πρόσωπα που τις διατύπωσαν στη στήλη Β. Σημειώστε τα ζεύγη από κάτω.

1. Οι άνθρωποι παραχώρησαν στο κράτος ορισμένες από τις ελευθερίες τους με κοινωνικό συμβόλαιο. Αν το κράτος παραβεί τους όρους του συμβολαίου τότε αυτοί έχουν δικαίωμα να αντισταθούν.	α. Α. Μοντεσκιέ
2. Το κράτος δεν πρέπει να επεμβαίνει στην οικονομική ζωή αλλά οφείλει να αφήνει την αγορά να λειτουργεί ελεύθερα με βάση την αρχή της προσφοράς και της ζήτησης.	β. Β. Ρουσό
3. Ο δάσκαλος πρέπει να θέτει μόνο ερωτήματα και να οδηγεί το μαθητή στην ανακάλυψη των απαντήσεων.	γ. Τζον Λοκ
4. Ο καθένας μπορεί να πιστεύει σε όποια θρησκεία επιθυμεί και επιλογή του να γίνεται σεβαστή απ’ όλους.	δ. Άνταμ Σμιθ
5. Οι εξουσίες δεν πρέπει να συγκεντρώνονται σε ένα πρόσωπο αλλά να ασκούνται από διαφορετικούς φορείς.	ε. Βολτέρος

5 μονάδες

2.      Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες λάθος (Λ); Σημειώστε δίπλα στην καθεμία Σ ή Λ. Δεν χρειάζεται να διορθώσετε τις λανθασμένες.

·         Σύμφωνα με τη θεωρία του Κοινωνικού Συμβολαίου κυρίαρχος σε μια οργανωμένη πολιτεία είναι ο αρχηγός της επανάστασης.

·         Μέσα από τις ιδέες του Διαφωτισμού δικαιώνεται η πίστη στην ανθρώπινη λογική.

·         Η αμερικανική επανάσταση είχε στόχο την ανεξαρτησία από την αγγλική κυριαρχία.

·         Στόχος των εργατικών αγώνων κατά τον Κ. Μαρξ πρέπει να είναι η απελευθέρωση από την εκμετάλλευση και η δημιουργία μιας κοινωνίας χωρίς κοινωνικές τάξεις.

·         Οι γυναίκες άρχισαν να διεκδικούν δικαιώματα χάρη στις ιδέες του Διαφωτισμού.

5 μονάδες

3.      Με βάση και αφορμή τα δύο αποσπάσματα (πηγές) που ακολουθούν α. να διακρίνετε και να καταγράψετε επιγραμματικά πέντε παράγοντες που γενικά οδήγησαν στην εμφάνιση και ανάπτυξη του συνδικαλιστικού κινήματος στον κόσμο β. τη σημασία που είχε ο συνδικαλισμός για τους εργαζόμενους πέρα από τις διεκδικήσεις τους και γ. πότε και γιατί γιορτάζουν σε ολόκληρο τον κόσμο οι εργαζόμενοι.

6 μονάδες

Το 1929 ξεσπά στο Λαύριο μια μεγάλη απεργία από τους μεταλλωρύχους. Οι παρακάτω πληροφορίες προέρχονται από ρεπορτάζ εκείνων των ημερών και φιλοξενούνται σε ιστορικό αφιέρωμα στην εφ. Ριζοσπάστης 29/1/2015.

«Το Λαύριο απασχολεί σήμερα πάνω από 2.500 εργάτες που δουλεύουν στα Μεταλλεία (...) Δουλεύοντας ένα ολόκληρο 8ωρο τη μέρα, είναι υποχρεωμένοι λόγω του γλίσχρου μεροκάματου που παίρνουν, να δουλεύουν υπερωρίες, που ανεβάζουν έτσι τις ώρες δουλειάς σε 12 και να φτάσουν το μάξιμουμ μεροκάματό τους στις 60 δραχμές.

Ένας από τους μεγαλύτερους και σπουδαιότερους κινδύνους είναι η μολυβδίασις που παθαίνουν όλοι σχεδόν και σε σημείο που ύστερα από μερικά χρόνια να αχρηστεύονται εντελώς. Ο γιατρός της Εταιρίας Αλεξάνδρου τους είπε ξεκάθαρα: Αν κόψω ένα κομμάτι κρέας από πάνω σας και το πετάξω σε σκυλί ασφαλώς θα ψοφίσει».

«[Οι εργολάβοι]Παίρνουν τη δουλειά εργολαβικά κι έχοντες βέβαια κάθε συμφέρον να την τελειώσουν μια ώρα αρχίτερα τους υποχρεώνουν να δουλεύουν περισσότερο από την κανονισμένη ώρα και τους πιέζουν να εκτελούν τη δουλειά στα μπόσικα (ετοιμόρροπα) μέρη και τα πιο επικίνδυνα, πότε με χυδαιότατες βρισιές και απειλές διωξίματος και πότε με τη μπλόφα θα κλείσει η εταιρεία και δεν βγαίνει».

Το εργατικό κίνημα ως τρόπος ζωής

Το εργατικό κίνημα ήταν οργάνωση αυτοάμυνας, διαμαρτυρίας, επανάστασης. Αλλά για τους φτωχούς εργαζομένους ήταν κάτι περισσότερο από όργανο πάλης: ήταν επίσης και τρόπος ζωής. […] Ο τρόπος ζωής που οι ίδιοι σφυρηλατούσαν για τον εαυτό τους –ζωή συλλογική, μαχητική, ιδεαλιστική και απομονωμένη– προϋπέθετε το κίνημα, γιατί ο αγώνας ήταν η πεμπτουσία της. Με τη σειρά του το κίνημα τής έδινε συνοχή και λόγο ύπαρξης.
E.J. Hobsbawm, Η εποχή των επαναστάσεων, μτφρ. Μ. Οικονομοπούλου, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1990, σ. 279.

4.      Τι είναι η εγκυκλοπαίδεια και ποιοι οι επικεφαλής της προσπάθειας αυτής;

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

4 μοναδες

Οδύσσεια Α΄ Γυμνασίου ραψ. π Διαγώνισμα

15        Δεν πρόλαβε να πει τον λόγο του, κι ο αγαπημένος γιος του

πρόβαλε στη θύρα. Τα 'χασε ο χοιροβοσκός,

κι όπως πετάχτηκε όρθιος, του πέφτουν οι κούπες απ' το χέρι,

 που τις ετοίμαζε να συγκεράσει κρασί σπινθηροβόλο.

Τρέχοντας, με τον κύρη του αντικρίστηκε και βουρκωμένος τον ασπάστηκε

20        στην κεφαλή, στα δυο ωραία του μάτια, στα δυο του χέρια.

Με πόση αγάπη ένας πατέρας υποδέχεται τον γιο του,

που γύρισε επιτέλους από χώρα μακρινή πάνω στα δέκα χρόνια,

μοναχογιός μονάκριβος, μεγαλωμένος με βάσανα και κόπο^-

έτσι και τον θεόμορφο Τηλέμαχο τον έσφιξε στην αγκαλιά του

25        ο θείος¹ χοιροβοσκός και τον εγέμισε φιλήματα,

σάμπως να γλίτωσε από θάνατο.

Ολοφυρόμενος τον προσφωνούσε και σαν πουλιά τα λόγια του πετούσαν:

«Ήλθες, γλυκό μου φως! Κι εγώ δεν έλεγα πως θα σε ξαναδούν τα μάτια μου,

αφότου εμίσεψες με το καράβι σου στην Πύλο.

30        Μα τώρα εμπρός, κόπιασε μέσα, παιδί μου αγαπημένο,

να σε χαρεί η ψυχή μου βλέποντας πως είσαι πάλι εδώ,

φτασμένος απ' τα ξένα. [...]»

[…]

100      Πήρε τον λόγο τώρα και του μίλησε βασανισμένος ο Οδυσσέας και θείος:

«Φίλε, θαρρώ πως επιτρέπεται να πω κι εγώ τον λόγο μου.

Σ’ ακούω αλήθεια κι η καρδιά μου γίνεται κομμάτια,

με τις ξεδιαντροπιές που λέτε των μνηστήρων, όσα μες στο παλάτι

μηχανεύονται και δεν σε λογαριάζουν, ας είσαι αυτός που είσαι.

105      Πες μου, [...] μήπως από φωνή θεού

σ' εχθρεύεται ο λαός; ή πικραμένος κατηγορείς

τ' αδέλφια σου; Κι όμως σ' αυτά στηρίζεται

όποιος συναγωνίζεται μαζί τους, αν έχει σηκωθεί φιλονικία μεγάλη.

Νέος ας ήμουνα κι εγώ, αν είχα το κουράγιο σου,

110      να 'μουνα ο γιος του άψογου Οδυσσέα^- [...]

112      τότε επιτόπου να μου κόψει το κεφάλι ο κάθε ξένος,

αν δεν γινόμουνα σ' όλους αυτούς η συμφορά τους [...].

115      Αν πάλι, έναν εμένα, οι πολλοί με δάμαζαν,

καλύτερα μες στο παλάτι μου νεκρός να πέσω χτυπημένος,

παρά να βλέπουν συνεχώς τα μάτια μου τα ανόσια έργα τους· [...].»

122          Ανταποκρίθηκε στα λόγια του ο φρόνιμος Τηλέμαχος:

«Ξένε, ξεκάθαρα, χωρίς περιστροφές θα σου μιλήσω.

Μήτε ο λαός μ' εχθρεύεται κι είναι βαρύς μαζί μου,

125      μήτε τ' αδέλφια μου κατηγορώ, που όποιος συναγωνίζεται μαζί τους,

βρίσκει σ' αυτά πράγματι στήριγμα, αν σηκωθεί φιλονικία μεγάλη.

Γιατί ο Κρονίδης τη γενιά μας μονόκληρη την έκαμε·

μοναχογιό τον γέννησε ο Αρκείσιος τον Λαέρτη,

μοναχογιό ο Λαέρτης τον πατέρα μου Οδυσσέα^-

130      κι ο Οδυσσέας πάλι μόνο εμένα έσπειρε και μ' άφησε⁴

σε τούτο το παλάτι, αλλά δεν πρόλαβε το όφελος να δει.

Και να στο σπίτι τώρα χιλιάδες οι κακόβουλοι ξεφύτρωσαν [...]

136      τόσοι της μάνας μου οι μνηστήρες, τόσοι λυμαίνονται⁵ το βιος μου.

Παρατηρήσεις:

1. Να εντοπίσετε στα αποσπάσματα μία παρομοίωση και να εξηγήσετε τι ακριβώς θέλει να αναδείξει, να μεταδώσει ο ποιητής με τη συγκεκριμένη παρομοίωση.

5 μονάδες

2.      Σε ποιο σημείο ο Εύμαιος υποδέχεται τον Τηλέμαχο και τι νομίζετε ότι νιώθει ο Οδυσσέας όταν ακούει τα λόγια του χοιροβοσκού;

5 μονάδες

3.      Αφού διαβάσετε το παρακάτω δημοτικό τραγούδι να απαντήσετε στην ερώτηση που ακολουθεί:

Γιατί δακρύζεις, λυγερή, και βαριαναστενάζεις;

Μήνα πεινάς, μήνα διψάς, μην έχεις κακή μάνα;

Μήτε πεινώ, μήτε διψώ, μήτε έχω κακή μάνα˙

ξένε μου κι αν εδάκρυσα κι αν βαριαναστενάζω,

τον άντρα έχω στην ξενιτιά και λείπει δέκα χρόνους.

Το παραπάνω απόσπασμα χρησιμοποιεί την τεχνική των άστοχων ερωτήσεων.

α. Γιατί πιστεύετε ότι ονομάζονται έτσι;

β. Να προσδιορίσετε τους στίχους όπου διαπιστώνετε ότι ο Όμηρος χρησιμοποιεί την ίδια τεχνική στο απόσπασμα που σας δόθηκε.

γ. Σε τι ακριβώς δίνει έμφαση ο ποιητής με τη χρήση αυτής της τεχνικής;

5 μονάδες

4.      Τι επιδιώκει ο Οδυσσέας με την παρέμβασή του στη συζήτηση; Να απαντήσετε με αποδείξεις τα λόγια που χρησιμοποιεί για κάθε επιδίωξή του.

5 μονάδες