Μετοχές - Απαρέμφατα - Κριτήριο Αξιολόγησης

Το κείμενο προέρχεται από τη σειρά σχολικών βιβλίων της Κύπρου που προορίζονταν  για τη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας στο γυμνάσιο αλλά αποσύρθηκαν ένα χρόνο μετά την εισαγωγή τους στα σχολεία. Επικεφαλής της συγγραφικής ομάδας είναι ο κ. Αντώνης Τσακμάκης, καθηγητής κλασικής φιλολογίας στο πανεπιστήμιο Κύπρου. Δυστυχώς δεν υπάρχουν πλέον στο διαδίκτυο ούτε στην ιστοσελίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου της Κύπρου.

Εισαγωγικό σημείωμα

Ο Παρθένιος από τη Νίκαια της Βιθυνίας έζησε τον 1ο αι. π.Χ. και είναι γνωστός κυρίως ως ποιητής. Τα Ερωτικά παθήματα είναι μια συλλογή από συνοπτικές μυθολογικές ιστορίες με κοινό θέμα τις συμφορές που προκαλεί ο έρωτας. Οι ιστορίες δεν περιλαμβάνουν λεπτομέρειες και αφορούν γνωστά μυθολογικά πρόσωπα. Η ιστορία που ακολουθεί έχει σχέση με τον Αχιλλέα και το ερωτικό πάθημα μιας πριγκίπισσας από τη Λέσβο, της Πεισιδίκης.

Κείμενο - Περὶ Πεισιδίκης

Όταν ο Αχιλλέας άρχισε να κυριεύει τα νησιά που ήταν δίπλα στα ηπειρωτικά παράλια, επιτέθηκε και στη Λέσβο. Επειδή όμως (1)οἱ Μήθυμναν οἰκοῦντες αντιστέκονταν με πολλή γενναιότητα και ο Αχιλλέας βρέθηκε σε μεγάλο αδιέξοδο που δεν μπορούσε (2)πορθεῖν τὴν πόλιν, κάποια Πεισιδίκη Μηθυμναία, κόρη του βασιλιά, (3)θεασαμένη ἀπὸ τοῦ τείχους τὸν Ἀχιλλέα τον ερωτεύτηκε. Κι έτσι (4)τὴν τροφὸν διαπεμψαμένη (5)ὑπισχνεῖται ἐγχειρίσειν αὐτῷ τὴν πόλιν, αν βέβαια πρόκειται (6)αὐτὴν γυναῖκα ἕξειν. Εκείνος δέχτηκε αμέσως την πρότασή της. Όταν όμως κατέκτησε την πόλη, (7)νεμεσήσας για την πράξη της (8)ἐκέλευσε τοὺς στρατιώτας καταλεῦσαι τὴν κόρην.

Παρθένιος, Ἐρωτικὰ παθήματα

Λεξιλογική διευκόλυνση: θεῶμαι: βλέπω, τροφός: μπέιμπι σίτερ (το αφήνουμε όπως είναι), διαπέμπομαι: στέλνω, εγχειρίζω: παραδίδω, νεμεσῶ: εξοργίζομαι, καταλεύω: σκοτώνω με λιθοβολισμό

Παρατηρήσεις:

1.      Να αποδώσετε στα ελληνικά τα σημεία του κειμένου με τα μαύρα γράμματα. Γράψτε την ελληνική απόδοση με βάση την αρίθμηση που σας δίνεται.

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

(8)

8 μονάδες

2.      Με τη βοήθεια της γραμματικής (α) να αναγνωρίσετε το χρόνο των απαρεμφάτων που ακολουθούν και (β) να γράψετε τον ίδιο τύπο στον ενεστώτα:

	χρόνος στον οποίο βρίσκονται	ίδιος τύπος στον Ενεστώτα
ἐγχειρίσειν:
καταλεῦσαι:

2 μονάδες

3.      Να αναγνωρίσετε το είδος των μετοχών (χρονική, υποθετική, εναντιωματική, αιτιολογική, τροπική, τελική, επιθετική, κατηγορηματική) στα παρακάτω παραδείγματα: (γράψτε την απάντηση δίπλα στο κάθε παράδειγμα)

Ὁ Νικίας ταῦτα φοβούμενος ἔστειλεν ἐπιστολήν.

Ἰάσων εὐθύς τριήρεις ἐπλήρου (γέμισε) ὡς βοηθήσων κατά θάλατταν.

Δίκαια δράσας συμμάχους τους θεούς ἕξεις (θα έχεις).

Ὁ Λεοντιάδης ταῦτα πράξας εἰς Λακεδαίμονα ἐπορεύετο.

Ἀθάνατόν γε ἡ ψυχὴ φαίνεται οὖσα.

5 μονάδες

4.      Να αναγνωρίσετε το είδος του απαρεμφάτου (ειδικό – τελικό) στα παραδείγματα που ακολουθούν: (γράψτε την απάντηση δίπλα στο κάθε παράδειγμα)

Οἱ Πέρσαι ἐνόμιζον τους ἀχαρίστους, ἀδίκους εἶναι.

Βούλομαι ὀλίγῳ μακρότερα περί τῶν πόλεων εἰπεῖν.

2 μονάδες

5.      Για κάθε παράδειγμα που ακολουθεί δίνεται και η ελληνική απόδοση. Με αυτό το δεδομένο βρείτε ποιο είναι το υποκείμενο των απαρεμφάτων στις αρχαιοελληνικές προτάσεις και κυκλώστε το.

Ὁ διδάσκαλος πειρᾶται διδάσκειν ὑμᾶς τά γράμματα / Ο δάσκαλος προσπαθεί να μας μάθει τα γράμματα

Φησί με τους στρατηγούς ἀποκτεῖναι / Λέει ότι σκότωσα τους στρατηγούς

Λέγεται Κῦρον εἰσβάλλειν εἰς την Κιλικίαν / Λέγεται ότι ο Κύρος εισβάλλει στην Κιλικία.

3 μονάδες

Τα πλεονεκτήματα της ειρήνης - Ισοκράτης (Γ΄ Γυμνασίου) - Διδακτική δοκιμή

Πρόκειται για διδακτική δοκιμή με στόχο να αντιληφθούν οι μαθητές το κείμενο και να το αποδώσουν στα ελληνικά χωρίς την προυπόθεση να ανγνωρίζουν γραμματικούς τύπους και συντακτικά φαινόμενα. Βασικό ρόλο στην προσέγγιση έχει το απόσπασμα του κειμένου που προηγείται σε μετάφραση καθώς και ο προσδιορισμός από τα παιδιά των εξωγλωσσικών συνθηκών. Επίσης καθοδηγητικό ρόλο παίζουν και τα χρώματα συγκεκριμένων λεξεων στις ερωτήσεις και το κείμενο με ανοιχτή τη γραμματική.

Τα πλεονεκτήματα της ειρήνης - Ισοκράτης (Γ΄Γυμνασίου)

View more presentations or Upload your own.

Θυσία για την πατρίδα - Λυσίας (Γ΄γυμνασίου) Διδακτική δοκιμή

Μια διδακτική δοκιμή της διδασκαλίας του κειμένου. Στόχος να κατανοήσουν και να αποδώσουν στα ελληνικά το κείμενο χωρίς να προυποτίθεται η αναγνώριση γραμματικών τύπων και συντακτικών φαινομένων. Γι' αυτό χρησιμοποιείται τόσο το εισαγωγικό σημείωμα του βιβλίου όσο και το κείμενο που προηγείται σε μετάφραση. Επίσης γίνεται προσπάθεια τα παιδιά να σκηνοθετήσουν την περίσταση της επικοινωνίας και τις εξωγλωσσικές παραμέτρους του λόγου

Θυσία για την πατρίδα - Λυσίας (Γ΄γυμνασίου)

View more presentations or Upload your own.

Συνημμένη και απόλυτη μετοχή

Όπως είδαμε οι μετοχές αν και μοιάζουν με επίθετα στη μορφή, ωστόσο δηλώνουν μια πράξη, ένα γεγονός, μία κατάσταση όπως κι ένα ρήμα. Επομένως έχουν όλα τα χαρακτηριστικά ενός ρήματος με πρώτο και κύριο ένα υποκείμενο. Και στην περίπτωση των μετοχών δηλαδή υπάρχει κάποιος φορέας για την ενέργεια που εκφράζουν. Ας δούμε μερικά παραδείγματα:

Παράδειγμα 1

ἀκροασάμενοι τῆς ἀπολογίας τότε ἤδη ψηφίζεσθε

αφού ακούσετε την απολογία τότε πλέον ψηφίστε

Για να εντοπίσουμε το υποκείμενο του ρήματος συνήθως ρωτάμε «ποιος/ποιοι». Στο παραπάνω παράδειγμα η απάντηση είναι «ὑμεῖς/εσείς». Αν επαναλάβουμε την ερώτηση και για το υποκείμενο της μετοχής το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο: αφού ακούσετε ποιοι; «ὑμεῖς/εσείς». Το νόημα που προκύπτει είναι απολύτως λογικό.

Διαπίστωση: το υποκείμενο του ρήματος (αυτοί που θ’ αποφασίσουν)  είναι ταυτόχρονα και υποκείμενο της μετοχής (ὑμεῖς/εσείς).

Παράδειγμα 2

ἐκεῖνον πέμπω εἰς ἄστυ, πευσόμενον (μτχ μέλ. του ρ. πυνθάνομαι: μαθαίνω, πληροφορούμαι) περὶ τοῦ ἀδελφοῦ.

Εκείνον στέλνω στην πόλη, για να μάθει για τον αδερφό μου.

Ας κάνουμε τις ίδιες ρωτήσεις για να εντοπίσουμε τα υποκείμενα του ρήματος και της μετοχής. Στην περίπτωση του ρήματος (πέμπω) το υποκείμενο είναι «εγώ». Στην περίπτωση της μετοχής (πευσόμενον) το λογικό υποκείμενο είναι «εκείνος» (στο κείμενο «ἐκεῖνον»).

Διαπίστωση: το υποκείμενο της μετοχής και το υποκείμενο του ρήματος είναι διαφορετικά. Ωστόσο το υποκείμενο της μετοχής
(ἐκεῖνον) είναι ταυτόχρονα και αντικείμενο του ρήματος. Άρα υπάρχει μια στενή σχέση μεταξύ τους. Τόσο στενή που η μετοχή "πευσόμενον" βρίσκεται σε αιτιατική ενικού αριθμού στο αρσενικό όπως και το αντικείμενο του ρήματος «ἐκεῖνον».

1^ο Συμπέρασμα: και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις το υποκείμενο της μετοχής έχει στενή σχέση με το ρήμα. Μ’ άλλα λόγια η μετοχή και το υποκείμενό της αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της πρότασης (υποκείμενο/αντικείμενο) και χωρίς αυτά το νόημα μένει μετέωρο/ανολοκλήρωτο. Στην περίπτωση αυτή η μετοχή ονομάζεται συνημμένη δηλαδή στενά δεμένη/ενωμένη με το ρήμα καθώς το υποκείμενό της είναι ταυτόχρονα υποκείμενο (παρ. 1) ή αντικείμενο (παρ. 2) του ρήματος.

Σημείωση: Για την έννοια της λέξης «συνημμένη» θυμηθείτε το σηματάκι με το συνδετήρα που υπάρχει στα μέιλ ή στο fbγια να στείλουμε συνημμένα δηλαδή ενωμένα με το μήνυμά μας κάποια αρχεία.

                                           

Παράδειγμα 3

Κῦρος ἀνέβη ἐπὶ τὰ ὄρη οὐδενὸς κωλύοντος

Ο Κύρος ανέβηκε στα βουνά επειδή κανείς δεν τον εμπόδιζε.

Ας επαναλάβουμε τη διαδικασία. Διαπιστώνουμε ότι το υποκείμενο του ρήματος είναι «Κῦρος» ενώ υποκείμενο της μετοχής (κωλύοντος) είναι το «οὐδενός/κανείς».

Διαπιστώσεις: α. Το «ουδενός» δεν έχει κανέναν άλλο ρόλο στην πρόταση, δηλαδή δεν έχει καμία σχέση με το ρήμα «ἀνέβη» (ούτε υποκείμενό του ούτε αντικείμενό του).

β. βρίσκεται σε πτώση γενική.

2^ο Συμπέρασμα: Η μετοχή μαζί με το υποκείμενό της (οὐδενός κωλύοντος) λειτουργούν ανεξάρτητα από την πρόταση ως μια επιπλέον παρενθετική πληροφορία. Στην περίπτωση αυτή η μετοχή ονομάζεται απόλυτη δηλαδή το υποκείμενό της συνδέεται μόνο και αποκλειστικά με τη μετοχή και καθόλου με το ρήμα της πρότασης. Για να δείξουν αυτή την ανεξαρτησία της μετοχής και του υποκειμένου της οι αρχαίοι τα έβαζαν σχεδόν πάντα σε πτώση γενική. Γι’ αυτό και η μετοχή στην περίπτωση αυτή ονομάζεται γενική απόλυτη.

Όλα τα παραπάνω στηρίζονται σε μια βασική αρχή: η μετοχή και το υποκείμενό της (το πρόσωπο δηλαδή που βρίσκεται πίσω από την πράξη που εκφράζει η μετοχή) έχουν πάντοτε τον ίδιο αριθμό (ενικός-πληθυντικός), το ίδιο γένος (αρσενικό-θηλυκό) και την ίδια πτώση.

Μετοχές - 2η άσκηση

Στα παρακάτω παραδείγματα ας προσπαθήσουμε να αποδώσουμε στα νέα ελληνικά  τις μετοχές, με τη βοήθεια που ακολουθεί:

Επειδή…

Όταν, αφού…

Αν…

Αν και, παρόλο που…

Για να…

-οντας, -ώντας, -μενος –η -ο

1.Τῶν Κορινθίων ἀπελθόντων οὐ πολύ ὕστερον Ἀθηναῖοι δέκα ναῦς Κερκυραίοις ἀπέστειλαν βοηθούς.

2.Νικήσαντες, ἁπάντων τούτων κύριοι ἔσεσθε.

3.Ὁ δ’ εὐθύς τριήρεις ἐπλήρου ὡς βοηθήσων κατά θάλατταν.

4.Ἔπεμπον ἐς την Λακεδαίμονα πρέσβεις ἡγούμενοι ἡσυχίαν ἔχειν.

5.Δειπνήσαντες δε ἀπελαύνετε.

6.Ὁ δε Θεμιστοκλῆς προαισθόμενος, φεύγει ἐκ Πελοποννήσου ἐς Κέρκυραν.

7.Οὐδεν ἐρῶ προς ταῦτα, ἔχων εἰπεῖν.

8.Το πλῆθος ἄμετρον ὁρῶντες ὅμως ἐτολμήσατε ἰέναι εἰς αὐτούς.

9.Προείλετο μᾶλλον τοῖς νόμοις ἐμμένων ἀποθανεῖν ἤ παρανομῶν ζῆν.

10.Παρεσκευάζοντο προσβολάς τῷ τείχει ποιησόμενοι.

11.Κλέων οὐ βουλόμενος μάχῃ διαγωνίσασθαι ἐκέλευεν ἀναχώρησιν.