Β. Χειραφέτηση και Αναμόρφωση (1844-1880): διάγραμμα της ενότητας...

 1. Το σύνταγμα του 1844

• Με την επανάσταση της 3^ης του Σεπτέμβρη του 1843 τα τρία κόμματα άρχισαν να παίζουν πιο ενεργό ρόλο στην πολιτκή ζωή και τάχθηκαν υπέρ του συντάγματος με κύριο στόχο τον περιορισμό των εξουσιών του βασιλιά.

• Οι ηγέτες αυτών των κομμάτων μπόρεσαν:

1. να αποφύγουν τις ακραίες θέσεις
2. να επιβληθούν στις ριζοσπαστικές ομάδες των κομμάτων τους
3. να πάρουν από κοινού αποφάσεις για τις συνταγματικές ρυθμίσεις

• Ως θεμελιώδη συνταγματικά δικαιώματα κατοχυρώθηκαν:

1. η ισότητα απέναντι στο νόμο
2. η απαγόρευση της δουλείας
3. το απαραβίαστο του οικογενειακού ασύλου
4. η ελευθερία γνώμης και τύπου
5. η προστασία της ιδιοκτησίας
6. η δωρεάν εκπαίδευση

• Αδυναμία του συντάγματος: δεν κατοχύρωσε το δικαίωμα του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι.

• Βασιλικές εξουσίες:

1.      η συμμετοχή του βασιλιά στην άσκηση της νομοθετικής εξουσίας

2.      η αρχηγία του κράτους

3.      η αρχηγία του στρατού

• Πολιτικά δικαιώματα:

1. καθολική ψηφοφορία για τους άνδρες
2. δυνατότητα θετικής ψήφου σε υποψηφίους ακόμα και διαφορετικών συνδυασμών
3. θεσμοθέτηση Βουλής και Γερουσίας

• Αποτελέσματα:

1. ανοίχτηκε ευρύς δρόμος για συμμετοχή των πολιτών και των κομμάτων στο δημόσιο βίο
2. ρίζωσε ο κοινοβουλευτισμός στην Ελλάδα

Β. Χειραφέτηση και Αναμόρφωση (1844-1880): διάγραμμα της ενότητας...

 2. Η παρακμή των ξενικών κομμάτων κατά την περίοδο της συνταγματικής μοναρχίας

• Τα πολιτικά κόμματα της εποχής παρακμάζουν.

• Αίτια παρακμής του ρωσικού κόμματος:

1. λύθηκαν τα εκκλησιαστικά ζητήματα
2. όλοι οι πολιτικοί πρέσβευαν το ορθόδοξο δόγμα
3. δεν είχε θέσεις για πιο επίκαιρα θέματα
4. η ήττα της Ρωσίας στον Κριμαϊκό πόλεμο

• Αίτα παρακμής του γαλλικού κόμματος:

1. η δικτατορική και αυταρχική συμπεριφορά του Κωλάττη ως πρωθυπουργού
2. η διαμάχη για τη διαδοχή του Κωλέττη στην αρχηγία του κόμματος
3. ο ναυτικός αποκλεισμός της χώρας από τον γαλλικό στόλο κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού πολέμου

• Ο ναυτικός αποκλεισμός της χώρας κατά τον Κριμαϊκό πόλεμο δυσαρέστησε τους οπαδούς και του αγγλικού κόμματος.

Β. Χειραφέτηση και Αναμόρφωση (1844-1880): διάγραμμα της ενότητας...

 3. Η «νέα γενιά»

• Αιτίες διαμόρφωσης της «νέας γενιάς»: 

1. βίωνε ραγδαίες πολιτικές, οικονομικές και τεχνολογικές αλλαγές
2. αυξήθηκε ο αστικός πληθυσμός
3. μειώθηκαν οι αναλφάβητοι
4. διαδόθηκε η παιδεία
5. αυξήθηκαν οι κοινωνικές εντάσεις
6. αυξήθηκαν οι απαιτήσεις των ανθρώπων
7. εντάθηκε η επιθυμία για συμμετοχή στα πολιτικά πράγματα

• Η «νέα γενιά» τασσόταν εναντίον του βασιλιά και της Αυλής του.

• Προβλήματα του προκαλούσαν δυσαρέσκεια:

1. η οικονομική δυσπραγία
2. η δυσλειτουργία του πολιτικού συστήματος

• Αιτήματα της «νέας γενιάς»:

1. ελεύθερες εκλογές
2. φορολογικές απαλλαγές στους αγρότες
3. κρατικές επενδύσεις σε έργα υποδομής
4. ίδρυση αγροτικών τραπεζών
5. απλούστερη διοίκηση

• Κύριος εκφραστής των αιτημάτωνήταν ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος.

• Φεβρουάριος του 1862: Επανάσταση με αίτημα την απομάκρυνση του Όθωνα.

• Συμμετέχουν:

1. αξιωματικοί
2. άνεργοι απόφοιτοι πανεπιστημίου
3. άτομα ανώτερων κοινωνικών ομάδων

• 12 Οκτωβρίου 1862: ο Όθωνας εγκαταλείπει τη χώρα.

Β. Χειραφέτηση και Αναμόρφωση (1844-1880): διάγραμμα της ενότητας...

 4.  Η Εθνοσυνέλευση του 1862-1864

• Οι μεγάλες παρατάξεις της Εθνοσυνέλευσης:

1. Πεδινοί (Δημήτριος Βούλγαρης)
2. Ορεινοί (Δ. Γρίβας, Κ. Κανάρης)

• Οπαδοί των πεδινών:

1. οι παράνομα διορισμένοι στο στρατό και το δημόσιο
2. άνεργοι πτυχιούχοι
3. μικροκαλλιεργητές

• Οπαδοί των ορεινών:

1. μικροκαλλιεργητές
2. κτηνοτρόφοι
3. έμποροι
4. πλοιοκτήτες

• Μικρότερες παρατάξεις της Εθνοσυνέλευσης:

1. Εθνικόν Κομιτάτον (Επαμεινώνδας Δεληγιώργης)
2. Εκλεκτικοί

• Θέσεις του Εθνικού Κομιτάτου:

1. ανάπτυξη του κοινοβουλευτισμού
2. εκσυγχρονισμός της χώρας
3. οικονομική ανάπτυξη
4. μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση και στο στρατό
5. πολιτισμμική εξάπλωση στην Οθωμανική αυτοκρατορία

• Το νέο σύνταγμα πρόβλεπε:

1. τη βασιλευόμενη δημοκρατία
2. την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας
3. την άμεση, μυστική και καθολική ψήφος με σφαιρίδια
4. την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης
5. την ελευθερία του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι
6. την αρχή να προέρχεται η κυβέρνηση από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία

• 1875: αρχή της δεδηλωμένης (Χαρίλαος Τρικούπης)

• Συνέπειες από την εφαρμογή της:

1. περιορίζεται η αυθαιρεσία του βασιλιά να διορίζει κυβερνήσεις της αρεσκείας του
2. αδυνατούν τα κόμματα μειοψηφίας να σχηματίζουν κυβέρνηση
3. ωθούνται τα μικρά κόμματα σε συνένωση με τα μεγάλα (δικομματισμός)
4. εξασφαλίζονται σταθερότερες κυβερνήσεις

Γ. Δικομματισμός και Εκσυγχρονισμός (1880-1909): διάγραμμα της ενότητας...

 1. Η εδραίωση του δικομματισμού

·        1884: θεμελιώνεται ο δικομματισμός.

·        Το πρόγραμμα του Τρικούπη προέβλεπε:

1.     συγκρότηση κράτους δικαίου

2.     εξορθολογισμό της διοίκησης

3.     ανάπτυξη της οικονομίας / ενίσχυση της γεωργίας

4.     βελτίωση της άμυνας, της υποδομής και των συγκοινωνιών

·        Για την επιτυχία των παραπάνω:

1.     έγιναν οργανωτικές μεταβολές και προσπάθειες βελτίωσης της οικονομίας με αύξηση φόρων και δάνεια

2.     δόθηκαν κίνητρα στην ιδιωτική πρωτοβουλία

·        Αποτελέσματα αυτής της πολιτικής:

1.     εξάντληση των φορολογουμένων

2.     υπερβολική επιβάρυνση του προϋπολογισμού

3.     πτώχευση (1893)

·        Υποστηρικτές του Χ. Τρικούπη είναι όσοι δεν επιθυμούν τον διορισμό τους στο δημόσιο αλλά την προώθηση των δικών τους συμφερόντων.

·        Η πολιτική του Θ. Δηλιγιάννη:

1.     δεν δεχόταν το χωρισμό των εξουσιών και στόχευε στην συγκέντρωση και τον έλεγχό τους από το κόμμα

2.     προέβαλλε το αίτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης με μείωση των φόρων και παροχή ευκαιριών στους προστατευόμενούς του

3.     προσπάθησε ανεπιτυχώς να δώσει γη στους αγρότες της Θεσσαλίας

4.     υποστήριζε ένα κράτος κοινωνικής δικαιοσύνης

5.     υποστήριζε μια αργή οικονομική ανάπτυξη που θα βασιζόταν σε παραδοσιακές παραγωγικές δραστηριότητες

·        Αντίθετα ο Χ. Τρικούπης:

1.     θεωρούσε το κράτος μοχλό οικονομικής ανάπτυξης

2.     επεδίωκε τον εκσυγχρονισμό με κάθε κόστος

3.     υποστήριζε τους μεγαλογαιοκτήμονες της Θεσσαλίας

4.     υποστήριζε το χρηματιστικό κεφάλαιο

Γ. Δικομματισμός και Εκσυγχρονισμός (1880-1909): διάγραμμα της ενότητας...

 2. Η οργάνωση των κομμάτων κατά το τελευταίο τέταρτο του 19^ου αιώνα

• Η επιβίωση ενός κόμματος εξαρτάται:

1. από το θάνατο του ηγέτη του
2. από τη θέση που έχει στην πολιτική ζωή
3. από την τακτική του ακολουθεί

• Ρόλο στην κινητοποίηση των οπαδών παίζουν:

1. η οικογενειοκρατία
2. οι πελατειακές σχέσεις
3. η εξαγορά ψήφου
4. η κρίση των εκλογέων
5. οι επιρροή των κομμάτων κατά περιοχές
6. τα συμφέροντα κάθε κοινωνικής ομάδας

• Την περίοδο αυτή ενισχύεται ο ρόλος των κομμάτων καθώς οι εκλογείς προτάσσουν ως κριτήριο την κομματική ταυτότητα του υποψηφίου έναντι της προσωπικότητάς του και των ικανοτήτων του.

• Οι υποψήφιοι βουλευτές προέρχονται από μεσαία και ανώτερα στρώματα.

• Τα κομματικά μέλη προέρχονται από τα κατώτερα στρώματα.

• Η δομή των κομμάτων:

1. Αρχηγός
2. κοινοβουλευτική ομάδα (ιδιαίτερα ισχυρή)

• Η τακτική των κομμάτων περιελάμβανε:

1. πατρωνία (διρισμοί, μεταθέσεις, κτλ)
2. διαφθορά μέσω του διοικητικού μηχανισμού

• Την περίοδο αυτή δεν προκύπτουν ταξικά κόμματα γιατί:

1. οι κοινωνικές αντιθέσεις αμβλύνονταν μέσω των πελατειακών σχέσεων
2. υπήρχε έντονη κοινωνική κινητικότητα
3. τα δύο μεγάλα κόμματα δεν έδωσαν ταξικό στίγμα
4. όλα τα κόμματα απευθύνονταν στους αγρότες

Γ. Δικομματισμός και Εκσυγχρονισμός (1880-1909): διάγραμμα της ενότητας...

3. Από τη χρεοκοπία στο στρατιωτικό πραξικόπημα στο Γουδί (1893-1909)

• 1893: Η χώρα κηρύσσει πτώχευση.

• Εκφράζεται έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια από:

1. τους αστούς και τους διανοούμενους
2. τους μικροκαλλιεργητές
3. τους αξιωματικούς του στρατού

• 1893-1897: αποτυγχάνουν και τα δύο κόμματα να αποσοβήσουν την κρίση

• 1897: η ήττα από τους Τούρκους επιτείνει το αδιέξοδο.

• 1906: εμφάνιση της ομάδας των Ιαπώνων (Δ. Γούναρης)

• 15 Αυγούστου 1909: Κίνημα στο Γουδί από τον Στρατιωτικό Σύνδεσμο.

• Αιτήματα:

1. μεταρρυθμίσεις στο στρατό
2. μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση
3. μεταρρυθμίσεις στη δικαιοσύνη
4. μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση
5. μεταρρυθμίσεις στη δημοσιονομική πολιτική

• Τακτική του Στρατιωτικού Συνδέσμου:

1. δεν εγκαθιδρύει δικτατορία
2. προωθεί τα αιτήματά του μέσω της Βουλής

• 15 Μαρτίου 1910: Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος διαλύες ται έχοντας πετύχει τους στόχους του.

Δ. Ανανέωση-Διχασμός: διάγραμμα της ενότητας...

 1. Το κόμμα των φιλελευθέρων

• Στις εκλογές του Αυγούστου του 1910 παίρνουν μέρος:

1. ανεξάρτητοι πολιτικοί, φορείς των νέων ιδεών
2. η Κοινωνιολογική Εταιρεία
3. ο συνασπισμός των παλαιών κομμάτων

• Κερδίζουν οι παλαιοκομματικοί.

• 22 Αυγούστου 1910: Ίδρυση του κόμματος των Φιλελευθέρων

• Αρχηγός : Ελευθέριος Βενιζέλος

• Βασικές θέσεις του προγράμματος:

1. η κοινωνική γαλήνη
2. η ελάφρυνση των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων
3. ο εκσυγχρονισμός του κρατικού μηχανισμού
4. στρατιωτικοί εξοπλισμοί
5. αναθεώρηση συντάγματος και όχι ψήφιση νέου
6. δεν έθεσε πολιτειακό ζήτημα

• Στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1910 τα παλαιά κόμματα απέχουν και ο Βενιζέλος κερδίζει με συντριπρική πλειοψηφία.

• 1911: σύμφωνα με την αναθεώρηση του συντάγματος:

1. ενισχύεται η θέση της μοναρχίας
2. επιτρέπεται στο βασιλιά να συμμετέχει στην αναθεώρηση
3. διασφαλίζεται η διάκριση των εξουσιών
4. καθιερώνεται το ασυμβίβαστο μεταξύ στρατιωτικής και δημοσιοϋπαλληλικής ή βουλευτικής ιδιότητας
5. κατοχυρώνεται η μονιμότητα των δικαστικών και των δημοσίων υπαλλήλων

• Οι νέοι νόμοι προβλέπουν:

1. διορισμό δημοσίων υπαλλήλων με δημόσιους διαγωνισμούς
2. καθιέρωση κανονισμών εργασίας σε βιοτεχνίες και βιομηχανίες
3. διανομή γης στη Θεσσαλία
4. αναδιοργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης
5. βελτίωση της διαδικασίας απονομής της δικαιοσύνης
6. αναθεώρηση του κανονισμού της βουλής

• Μάρτιος 1912: ο Βενιζέλος κερδίζει τις εκλογές.

• Δομή του κόμματος των Φιλελευθέρων:

1. κόμμα προσωποπαγές / πανίσχυρος ο Βενιζέλος
2. σύνδεσμοι Φιλελευθέρων χωρίς ρόλο στη διαμόρφωση πολιτικής
3. Λέσχη Φιλελευθέρων

Δ. Ανανέωση-Διχασμός: διάγραμμα της ενότητας...

 2. Τα αντιβενιζελικά κόμματα

• Τα αντιβενιζελικά κόμματα:

1. απεχθάνονταν την παρέμβαση του κράτους
2. επικεντρώνονταν στην επίλυση επίκαιρων προβλημάτων

• Το ραλλικό κόμμα:

1. είχε αρχηγό τον Δ. Ράλλη
2. ήταν κατά της εκτελεστικής εξουσίας όπως διαμορφώθηκε από τους Φιλελεύθερους
3. υποστήριζε την ενίσχυση της δύναμης του Κοινοβουλίου
4. θεωρούσε το βασιλιά σύμβολο εθνικής ενότητας
5. απευθυνόταν στα μεσαία και ακτώτερα στρώματα και στους μικροκαλλιεργητές
6. ζητούσε ενίσχυση της παραγωγής και αύξηση των θέσεων εργασίας

• Το Εθνικό Κόμμα:

1. είχε αρχηγό τον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη
2. δεν διέφερε σημαντικά από το ραλλικό
3. υποστήριζε την Ανόρθωση

• Το κόμμα του Γ. Θεοτόκη:

1. ήταν πιο μετριοπαθές
2. συμφωνούσε με την αύξηση των εξοπλισμών
3. ζητούσε φοροελαφρύνσεις για τους μικροεισοδηματίες
4. αποτέλεσε τον πυρήνα του Αντιβενιζελισμού

Δ. Ανανέωση-Διχασμός: διάγραμμα της ενότητας...

 3. Τα αριστερά κόμματα

• Γνωρίσματα των σοσιαλιστικών ομάδων:

1. είχαν ιδέες ξένες προς τις κοινωνικές ομάδες που απευθύνονταν
2. αντιμετώπιζαν δυσκολίες συνεννόησης
3. αντιμετώπιζαν δυσκολίες κομματικής συσπείρωσης

• Η Κοινωνιολογική Εταιρεία επιζητούσε:

1. ισότητα ευκαιριών για όλους
2. κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής
3. διανομή των αγαθών ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός

• Ως προϋποθέσεις για τα παραπάνω έθετε:

1. τη σταδιακή αναμόρφωση της οικονομίας
2. τη συνταγματική μεταβολή
3. την οργάνωση των εργατών σε επαγγελματικές ενώσεις και την ίδρυση κόμματος

• 1910: ιδρύεται το Λαϊκό Κόμμα.

• Αρχηγός: Αλέξανδρος Παπαναστασίου

• Βασικές θέσεις:

1. αναμόρφωση του πολιτικού συστήματος
2. επιβολή αρχών κοινωνικής δικαιοσύνης

• Υποστηρίζει κριτικά τον Βενιζέλο.

Δ. Ανανέωση-Διχασμός: διάγραμμα της ενότητας...

4. Ο εθνικός διχασμός (1915-1922)

α. Από την παραίτηση του Βενιζέλου έως τη Συνθήκη των Σεβρών

• 1913: ανεβαίνει στο θρόνο ο Κωνσταντίνος 

• 1914: γίνεται αρχιστράτηγος του ελληνικού στρατού

• Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος: διαφωνία Βενιζέλου- Κωνσταντίνου για τη συμμαχία που πρέπει να υποστηρίξει η χώρα.

• Ο Βενιζέλος τάσσεται με τις δυνάμεις της Αντάντ.

• Ο Κωνσταντίνος τάσσεται με τις Κεντρικές αυτοκρατορίες αλλά προτείνει την ουδετερότητα της χώρας γιατί:

1. ήταν δεδομένη η κυριαρχία των Άγγλων στην Αν. Μεσόγειο
2. δεν μπορούσε να ζητήσει τη συμμαχία με τις Κεντρικές αυτοκρατορίες

• 1915: ο Βενιζέλος παραιτείται δύο φορές.

• 1916: έντονο το κλίμα του διχασμού και στους πολίτες και στο στρατό.

• 26 Σεπτεμβρίου 1916: ο Βενιζέλος συγκροτεί κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη.

• Ο Κωνσταντίνος παραιτείται και φεύγει από τη χώρα.

• 1917: η Ελλάδα μπαίνει στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ.

• 1920: κορύφωση του διχασμού με την απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου και την δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη.

Δ. Ανανέωση-Διχασμός: διάγραμμα της ενότητας...

 5. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα

• 1918: ιδρύεται το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος (ΣΕΚΕ)

• Βασικές θέσεις του προγράμματός του:

1. δημοκρατία
2. παροχή εκλογοκού δικαιώματος στις γυναίκες
3. αναλογικό εκλογικό σύστημα
4. εθνικοποίηση των μεγάλων πλουτοπαραγωγικών πηγών
5. ειρήνη
6. δικαίωμα των λαών για αυτοδιάθεση
7. δημοψηφίσματα για αμφισβητούμενα εδάφη

• Έως το 1919 αποδέχεται την κοινοβουλευτική δημοκρατία.

• Αργότερα ασπάζεται την αρχή της δικτατορίας του προλεταριάτου.

• 1924: μετονομάζεται σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος (ΚΚΕ).