Οδύσσεια Α΄ Γυμνασίου ραψ. π Διαγώνισμα

15        Δεν πρόλαβε να πει τον λόγο του, κι ο αγαπημένος γιος του

πρόβαλε στη θύρα. Τα 'χασε ο χοιροβοσκός,

κι όπως πετάχτηκε όρθιος, του πέφτουν οι κούπες απ' το χέρι,

 που τις ετοίμαζε να συγκεράσει κρασί σπινθηροβόλο.

Τρέχοντας, με τον κύρη του αντικρίστηκε και βουρκωμένος τον ασπάστηκε

20        στην κεφαλή, στα δυο ωραία του μάτια, στα δυο του χέρια.

Με πόση αγάπη ένας πατέρας υποδέχεται τον γιο του,

που γύρισε επιτέλους από χώρα μακρινή πάνω στα δέκα χρόνια,

μοναχογιός μονάκριβος, μεγαλωμένος με βάσανα και κόπο^-

έτσι και τον θεόμορφο Τηλέμαχο τον έσφιξε στην αγκαλιά του

25        ο θείος¹ χοιροβοσκός και τον εγέμισε φιλήματα,

σάμπως να γλίτωσε από θάνατο.

Ολοφυρόμενος τον προσφωνούσε και σαν πουλιά τα λόγια του πετούσαν:

«Ήλθες, γλυκό μου φως! Κι εγώ δεν έλεγα πως θα σε ξαναδούν τα μάτια μου,

αφότου εμίσεψες με το καράβι σου στην Πύλο.

30        Μα τώρα εμπρός, κόπιασε μέσα, παιδί μου αγαπημένο,

να σε χαρεί η ψυχή μου βλέποντας πως είσαι πάλι εδώ,

φτασμένος απ' τα ξένα. [...]»

[…]

100      Πήρε τον λόγο τώρα και του μίλησε βασανισμένος ο Οδυσσέας και θείος:

«Φίλε, θαρρώ πως επιτρέπεται να πω κι εγώ τον λόγο μου.

Σ’ ακούω αλήθεια κι η καρδιά μου γίνεται κομμάτια,

με τις ξεδιαντροπιές που λέτε των μνηστήρων, όσα μες στο παλάτι

μηχανεύονται και δεν σε λογαριάζουν, ας είσαι αυτός που είσαι.

105      Πες μου, [...] μήπως από φωνή θεού

σ' εχθρεύεται ο λαός; ή πικραμένος κατηγορείς

τ' αδέλφια σου; Κι όμως σ' αυτά στηρίζεται

όποιος συναγωνίζεται μαζί τους, αν έχει σηκωθεί φιλονικία μεγάλη.

Νέος ας ήμουνα κι εγώ, αν είχα το κουράγιο σου,

110      να 'μουνα ο γιος του άψογου Οδυσσέα^- [...]

112      τότε επιτόπου να μου κόψει το κεφάλι ο κάθε ξένος,

αν δεν γινόμουνα σ' όλους αυτούς η συμφορά τους [...].

115      Αν πάλι, έναν εμένα, οι πολλοί με δάμαζαν,

καλύτερα μες στο παλάτι μου νεκρός να πέσω χτυπημένος,

παρά να βλέπουν συνεχώς τα μάτια μου τα ανόσια έργα τους· [...].»

122          Ανταποκρίθηκε στα λόγια του ο φρόνιμος Τηλέμαχος:

«Ξένε, ξεκάθαρα, χωρίς περιστροφές θα σου μιλήσω.

Μήτε ο λαός μ' εχθρεύεται κι είναι βαρύς μαζί μου,

125      μήτε τ' αδέλφια μου κατηγορώ, που όποιος συναγωνίζεται μαζί τους,

βρίσκει σ' αυτά πράγματι στήριγμα, αν σηκωθεί φιλονικία μεγάλη.

Γιατί ο Κρονίδης τη γενιά μας μονόκληρη την έκαμε·

μοναχογιό τον γέννησε ο Αρκείσιος τον Λαέρτη,

μοναχογιό ο Λαέρτης τον πατέρα μου Οδυσσέα^-

130      κι ο Οδυσσέας πάλι μόνο εμένα έσπειρε και μ' άφησε⁴

σε τούτο το παλάτι, αλλά δεν πρόλαβε το όφελος να δει.

Και να στο σπίτι τώρα χιλιάδες οι κακόβουλοι ξεφύτρωσαν [...]

136      τόσοι της μάνας μου οι μνηστήρες, τόσοι λυμαίνονται⁵ το βιος μου.

Παρατηρήσεις:

1. Να εντοπίσετε στα αποσπάσματα μία παρομοίωση και να εξηγήσετε τι ακριβώς θέλει να αναδείξει, να μεταδώσει ο ποιητής με τη συγκεκριμένη παρομοίωση.

5 μονάδες

2.      Σε ποιο σημείο ο Εύμαιος υποδέχεται τον Τηλέμαχο και τι νομίζετε ότι νιώθει ο Οδυσσέας όταν ακούει τα λόγια του χοιροβοσκού;

5 μονάδες

3.      Αφού διαβάσετε το παρακάτω δημοτικό τραγούδι να απαντήσετε στην ερώτηση που ακολουθεί:

Γιατί δακρύζεις, λυγερή, και βαριαναστενάζεις;

Μήνα πεινάς, μήνα διψάς, μην έχεις κακή μάνα;

Μήτε πεινώ, μήτε διψώ, μήτε έχω κακή μάνα˙

ξένε μου κι αν εδάκρυσα κι αν βαριαναστενάζω,

τον άντρα έχω στην ξενιτιά και λείπει δέκα χρόνους.

Το παραπάνω απόσπασμα χρησιμοποιεί την τεχνική των άστοχων ερωτήσεων.

α. Γιατί πιστεύετε ότι ονομάζονται έτσι;

β. Να προσδιορίσετε τους στίχους όπου διαπιστώνετε ότι ο Όμηρος χρησιμοποιεί την ίδια τεχνική στο απόσπασμα που σας δόθηκε.

γ. Σε τι ακριβώς δίνει έμφαση ο ποιητής με τη χρήση αυτής της τεχνικής;

5 μονάδες

4.      Τι επιδιώκει ο Οδυσσέας με την παρέμβασή του στη συζήτηση; Να απαντήσετε με αποδείξεις τα λόγια που χρησιμοποιεί για κάθε επιδίωξή του.

5 μονάδες

Οδύσσεια Α΄ Γυμνασίου ραψ. ε Διαγώνισμα

Ραψωδία ε

Τον βρήκε να κάθεται στο περιγιάλι, ούτε στιγμή δεν στέγνωναν

τα μάτια του απ’ το κλάμα, έλιωνε η γλυκιά ζωή του

απ’ τον καημό του γυρισμού, κι οδύρονταν,

αφού καμιά χαρά δεν του ΄δινε τώρα η νεράιδα.

Τις νύχτες αν κοιμότανε μαζί της στο βάθος της σπηλιάς,

το ΄κανε απ’ ανάγκη, το ΄θελε εκείνη, εκείνος όχι.

Τις μέρες όμως τις περνούσε κρεμασμένος σε βράχια κι ακρωτήρια,

τα σωθικά του τρώγοντας με δάκρυα, στεναγμούς και λύπες,

με μάτια βουρκωμένα, στυλωμένα πάντα στο άκαρπο πέλαγος.

1.      Σε ποια ψυχική κατάσταση βρίσκεται ο Οδυσσέας με βάση τους παραπάνω στίχους; Να την περιγράψετε δίνοντας τουλάχιστον πέντε χαρακτηρισμούς.

_____________, _________________, ________________, _____________, ______________

5 μονάδες

Κοντά του στάθηκε αρχοντική η θεά και τον προσφώνησε:

«Δύσμοιρε, δεν έχεις λόγο πια να οδύρεσαι, να χαραμίζεις

τη ζωή σου στο κλάμα. Το πήρα απόφαση, θα σε κατευοδώσω.»

2.      Στο παραπάνω απόσπασμα η Καλυψώ ανακοινώνει την απόφαση στον Οδυσσέα. Γιατί την παρουσιάζει σαν δική της και όχι σαν απόφαση του Δία;

_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2 μονάδες

3.      Στους 5 από τους 7 στίχους που ακολουθούν υπάρχουν τυπικές εκφράσεις ή επίθετα. Να τα εντοπίσετε και να τα υπογραμμίσετε.

Όμως ο Δίας, που τα σύννεφα συνάζει, στην Αθηνά αποκρίθηκε…

Γύρω από τη σπηλιά θρασομανούσε δάσος με λεύκες, σκλύθρες, κυπαρίσσια μυριστά.

Έμεινε εκεί ο Ερμής, ψυχοπομπός κι αργοφονιάς, το θαύμα να κοιτάζει.

Η θυμωμένη θύελλα με τους μεικτούς ανέμους σύντριψε το κατάρτι…

Μόνος του τώρα, ο Οδυσσέας πολύπαθος και θείος, σε σκέψη δίβουλη μπλεγμένος…

Όμως τον είδε ανεβαίνοντας απ’ τους Αιθίοπες ο μέγας Ποσειδών που σείει τη γη…

Μίλησε κι αναχώρησε ο κρατερός αργοφονιάς…

5 μονάδες

4.      Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και ποιες λάθος; Σημειώστε δίπλα ένα Σ ή ένα Λ χωρίς να διορθώσετε τις λάθος προτάσεις.

·         «Τον λόγο της συμπλήρωσε η θεά και του έστρωσε τραπέζι: άφθονη αμβροσία, νέκταρ κόκκινο. Κι έπινε εκείνος κι έτρωγε, ψυχοπομπός κι αργοφονιάς, ώσπου δειπνώντας χόρτασε κι ευφράνθη.» Πρόκειται για σημείο που δείχνει την ενανθρώπιση του Ερμή.

·         Ο Ερμής παρουσιάζει στην Καλυψώ την απόφαση για την επιστροφή του Οδυσσέα σαν απόφαση όλων των θεών για να δείξει ότι και ίδιος είναι ανώτερός της.

·         Ο Ποσειδώνας δεν γνώριζε την απόφαση των θεών γιατί έλειπε. Πρόκειται για ένα ακόμη δείγμα ανθρωπομορφισμού.

3 μονάδες

Κι ενώ μ’ αυτή τη σκέψη πάλευαν νους και ψυχή του,

Ο κοσμοσείστης Ποσειδών σηκώνοντας κύμα μεγάλο, άγριο, φοβερό

Και κατακόρυφο, το  ΄ριξε καταπάνω του.

Πώς άνεμος σφοδρός σκορπίζει αλλού κι αλλού

Ξερά τα άχυρα της θημωνιάς, έτσι σκορπίστηκαν και τα μακριά μαδέρια.

5.      Να εντοπίσετε στους παραπάνω στίχους μία παρομοίωση και να διευκρινίσετε ποια είναι τα δύο μέρη που παρομοιάζονται και σε ποιο σημείο μοιάζουν.

Παρομοίωση: __________________________________________________________________________________________________________________________________________

1^ο μέρος:_____________________________________

2^ο μέρος:_____________________________________

Ομοιότητα:________________________________________

3 μονάδες

Άσπλαχνοι και ζηλόφθονοι θεοί, σ’ αυτό είστε πρώτοι!

Ω, δεν ανέχεστε θεές που φανερά πλαγιάζουν με θνητούς.

Έτσι και τώρα πέφτει ο φθόνος σας σ’ εμένα που έχω κοντά μου ένα θνητό.

Κι όμως εγώ τον έσωσα, την ώρα που πιασμένος σε καρίνα

πάλευε μόνος στα κύματα,

αφού το γρήγορο καράβι τους ο Δίας το τσάκισε με τον πυρφόρο κεραυνό του

καταμεσής στο μαύρο πέλαγο

Κι εγώ τον υποδέχτηκα μ’ αγάπη και τον έθρεψα, λογάριαζα

Να γίνει αθάνατος για πάντα και να μείνει αγέραστος.

6.      Ποια είναι τα συναισθήματα που εκφράζουν τα παραπάνω λόγια της Καλυψώς; (γράψτε 4 χωρίς να τα δικαιολογήσετε)

_________________                          _________________

_________________                          _________________

2 μονάδες