Οι πλειοψηφίες στο στόχαστρο, φάση δεύτερη

Όσο η οικονομία παγκοσμιοποιείται τόσο οι κοινωνικές ανισότητες –αντί να αμβλύνονται– εντείνονται. Όλο και λιγότεροι πλούσιοι άνθρωποι βρίσκονται να κατέχουν ίσο πλούτο με όλο και περισσότερους φτωχούς. Έτσι, η φτώχεια θα πλήξει τους πολλούς μεσοαστούς, κι όχι μόνο ολιγάριθμες μειονότητες. Τότε οι πληθυσμοί που συγκροτούν τις πλειοψηφίες θα διαμαρτύρονται και θα έχουν λόγους να εξεγείρονται ή να παραβαίνουν τον νόμο, που δεν τους αφήνει περιθώρια αξιοπρεπούς επιβίωσης ή έστω κοινωνικής ανόδου με νόμιμα μέσα. Για να προληφθούν η αταξία και οι τριβές, πρέπει πλέον να διευρυνθεί η εμβέλεια της επιτήρησης. Χρειάζεται να εισέλθουν στο στόχαστρο της αστυνόμευσης και του ποινικού ελέγχου όχι μόνο οι λίγοι ένοχοι, αλλά οι πολλοί ύποπτοι, ή μάλλον οι πάντες. Αυτό οδηγεί σε μια σειρά αναδιατάξεων: πρέπει να περάσει το κέντρο βάρους του ελέγχου από τα δικαστήρια στην αστυνομία, που κατά συνθήκη ασχολείται με περισσότερους, να συγκροτηθούν ειδικές δυνάμεις για την αντιμετώπιση μαζικών εκδηλώσεων που εκτρέπονται σε πράξεις βίας, να αναπτυχθούν στους δημόσιους χώρους κάμερες ώστε να επισκοπούνται κατά το δυνατό οι πάντες, να σχεδιαστούν και να εφαρμόζονται πολιτικές Νόμου και Τάξης, ή μηδενικής ανοχής, οι οποίοι εμπλέκουν στα δόκανα το μέσο πολίτη. Όταν ο ελεγκτικός αυτός μηχανισμός θα είναι εξοπλισμένος και στελεχωμένος, όταν παράλληλα το κράτους δικαίου με τα ατομικά δικαιώματα θα έχει γίνει ασπίδα διάτρητη, τότε τα πλήγματα στο κράτος πρόνοιας και στους θεσμούς κοινωνικής συνοχής των πολλών θα ακολουθήσουν άνετα και ακίνδυνα. Για τους πλήττοντες, εννοείται.

Ελπίζω ότι αυτή δεν μοιάζει πια με θεωρία συνωμοσίας. Πρώτον, επειδή είναι ένα παραμύθι χωρίς δράκο, χωρίς υπαινιγμούς για σκοτεινά κέντρα εξουσίας. Δεύτερο και κυριότερο, επειδή μετά μια δεκαετία η εικόνα έχει ξεθολώσει και έχει γίνει πλέον ανάγλυφη: όντως οι πολλοί πλήττονται, αναμφίβολα η αστυνόμευση θέτει στο στόχαστρό της πολύ περισσότερους πολίτες, η διεθνής πολιτική πιέζει τις πλειοψηφίες, ενώ στο προπύργιο της δικαιοσύνης οι δικαστές με έκπληξη διαπιστώνουν ότι ο μέσος πολίτης δεν είναι πια ένας συνετός νοικοκύρης.

Ωστόσο, η θεωρία δεν επαληθεύθηκε ακόμη. Συνεχίζει να δοκιμάζεται, αφού τώρα έχει εισέλθει στη δεύτερη φάση της: μετά το κράτος δικαίου, δέχονται επίθεση και απορρυθμίζονται πλέον οι θεσμοί του κράτους πρόνοιας: τα νοσοκομεία λιγοστεύουν, τα σχολεία επίσης, τα πανεπιστήμια πιέζονται να μοιάζουν με επιχειρήσεις προκειμένου να επιβιώσουν, τα ασφαλιστικά ταμεία των εργαζομένων καταρρέουν.

Ειδικά στη χώρα μας, το εγχείρημα του νεοφιλελευθερισμού ήταν συγκριτικά ευκολότερο. Όχι βέβαια επειδή είμαστε έθνος-ειδικός στόχος, αλλά εξαιτίας ειδικών αδυναμιών. Φαινόμενα πελατειακών σχέσεων και οικονομικής διαφθοράς, η δυσανάλογη ανάπτυξη των κρατικών υπηρεσιών, ακόμη και η μεγαλομανία επέτρεψαν την αποκλειστική ενοχοποίηση του θύματος για τα τραύματά του. «Ευθύνονται οι κακοί πολιτικοί, οι άθλιοι συνδικαλιστές, οι φοροδιαφεύγοντες πολίτες, οι αραχτοί νεολαίοι και κανείς άλλος», και πάει λέγοντας.

Η μανιχαϊστική ρητορεία περνά από το «φταίνε οι κακοί ξένοι ή η κυρία Μέρκελ» στον αντίποδα της αυτομαστίγωσης και στο «κανείς δεν μας φταίει, παρά μόνο ο κακός εαυτός μας», αδυνατώντας να τέμνει και να πείθει. Εντωμεταξύ, μεγάλα μέσα μαζικής επικοινωνίας βάζουν ή μάλλον παίρνουν τον οβολό τους για τη διάδοση των ιδεολογημάτων, που κάποιους ενοχοποιούν απλοϊκά και αναποτελεσματικά και άλλους αφήνουν στο απυρόβλητο.

Τώρα καταγράφουμε με άγχος τις πολλές αρνητικές εξελίξεις, έχοντας φθάσει στο σημείο να βιώνουμε τους χθεσινούς κινδύνους ως πραγματωμένες πια ζημιές.

Πολυάριθμες και άμεσα γνωστές οι εξελίξεις — ζημιές, μπορούν να σημειώνονται με συντομία τίτλου. Πέρα από τα νοσοκομεία και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, κατεδαφίζονται η εργατική και η φοιτητική μέριμνα (εργατικές ή φοιτητικές εστίες), τα ταμεία παρέχουν συντάξεις πείνας, τα κρατικά ή επιχορηγούμενα θέατρα κλείνουν, ενώ ακόμη και η δικαιοσύνη, στη διάστασή της ως θεσμού προστασίας του πολίτη, εξασθενεί. Πώς άραγε να γίνει λόγος για ατομικό δικαίωμα του πολίτη σε βασικές παροχές περίθαλψης, όταν το γενικό επίπεδο λειτουργίας των νοσοκομείων είναι ανεπαρκές; Ο κατάλογος των αρνητικών εξελίξεων είναι τόσο μακρύς, ώστε ακόμη και η τηλεγραφική απαρίθμηση να κινείται μεταξύ του υποτυπώδους και του ενδεικτικού.

Σημαντικές, αν και πολύ πιο αργόσυρτες στη δυναμική τους, δεν λείπουν ωστόσο και κάποιες θετικές παρενέργειες. Κινήσεις και κινήματα κοινωνικής αλληλεγγύης εμφανίζονται και πασχίζουν να προσφέρουν στήριξη εκεί όπου προηγουμένως οι δημόσιες δομές αλληλεγγύης ήταν αυτονόητες. Η δημοκρατία, ως πολιτική οργάνωση των πολλών, από τυπικό πλαίσιο και κάποτε πρόφαση γίνεται και πάλι ουσιαστικό αίτημα.

Το σύστημα, βέβαια, οσμίζεται την ουσιαστική επανάκαμψη των δημοκρατικών αξιών, και αναδιπλώνεται. Για παράδειγμα, τα Συντάγματα με τις ενσωματωμένες εγγυήσεις των πολιτικών ελευθεριών όλο και περισσότερο υπονομεύονται έσωθεν και συμπιέζονται έξωθεν. Έσωθεν, καθώς η εφαρμογή του νόμου ηχεί ως ύψιστη επιταγή, ακόμη κι εκεί όπου η αντίθεση προς το Σύνταγμα είναι πρόδηλη. Έξωθεν, καθώς διεθνείς οικονομικοί παράγοντες υπαγορεύουν γνώμη και πολιτική σε υπουργούς και βουλευτές περιορίζοντας την εθνική κυριαρχία. Ωστόσο, οι πολιτικές τριβές της τρέχουσας μετανεωτερικής δεκαετίας είναι προτιμότερες από τον εφησυχασμό της δεκαετίας του ενενήντα, που διευκόλυνε σαν στρωμένο χαλί τα άρματα του νεοφιλελευθερισμού.

Ο Νίκος Παρασκευόπουλος διδάσκει στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ

Ενθέματα της Κυριακάτικης Αυγής, 4.3.2012

Με ποια μέθοδο συλλογισμού αναπτύσσεται η πρώτη παράγραφος του κειμένου; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

Η δημοκρατία, ως πολιτική οργάνωση των πολλών, από τυπικό πλαίσιο και κάποτε πρόφαση γίνεται και πάλι ουσιαστικό αίτημα: Να αναπτύξετε τη παραπάνω σκέψη σε μια παράγραφο 80 λέξεων περίπου.

Ελπίζω ότι αυτή δεν μοιάζει πια με θεωρία συνωμοσίας. Πρώτον… δεν είναι πια ένας συνετός νοικοκύρης: Με ποιους τρόπους αναπτύσσεται η παράγραφος;

Τώρα καταγράφουμε με άγχος… μεταξύ του υποτυπώδους και του ενδεικτικού: Ποιον τρόπο και ποια μέσα πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας για να αναπτύξει τη σκέψη του στην παραπάνω παράγραφο; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

Ανθρώπινα Δικαιώματα

ΑΣΚΗΣΗ 1.

          Ακολουθεί μία σειρά από ανθρώπινα δικαιώματα που περιλαμβάνονται στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η οποία θεσπίστηκε το 1948. Τα παρακάτω δικαιώματα αναφέρονται με τυχαία σειρά. Προσπάθησε να τα ιεραρχήσεις από το σημαντικότερο προς το λιγότερο σημαντικό σύμφωνα με τη δική σου εκτίμηση:

Ελεύθερη κυκλοφορία και εκλογή τόπου διαμονής, απαγόρευση δουλείας, πολιτικό άσυλο, δικαίωμα στη ζωή, δικαίωμα στην εργασία, απαγόρευση των διακρίσεων λόγω φυλής ή φύλου, δικαίωμα στον ελεύθερο χρόνο, απαγόρευση απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης, ελευθερία σκέψης, θρησκείας και συνείδησης, προστασία της ιδιωτικής ζωής, προστασία της αξιοπρέπειας.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

ΑΣΚΗΣΗ 2.

          Συνήθως μιλούμε για τρεις γενιές ανθρωπίνων δικαιωμάτων: α) ατομικά και πολιτικά δικαιώματα β) οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα και γ) δικαιώματα αλληλεγγύης. Προσπάθησε να διακρίνεις σε ποια γενιά ανήκουν τα δικαιώματα που ακολουθούν:

Δικαίωμα ίσης αμοιβής, ελευθερία σκέψης, δικαίωμα του συνέρχεσθαι, δικαίωμα στο καθαρό περιβάλλον, δικαίωμα στην εκπαίδευση, δικαίωμα στην ειρήνη, το απόρρητο στην επικοινωνία, δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση, δικαίωμα στην τροφή, δικαίωμα της καθολικής ψήφου.

Α' γενιά δικαιωμάτων	Β' γενιά δικαιωμάτων	Γ' γενιά δικαιωμάτων

          Α. Πού πιστεύεις ότι οφείλεται η διάκριση των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε γενιές;

          Β. Υπάρχουν σήμερα φαινόμενα ή γεγονότα που υπαγορεύουν, ίσως, και μια τέταρτη γενιά δικαιωμάτων;

ΑΣΚΗΣΗ 3.

Αφού διαβάσεις τα παρακάτω αποσπάσματα να απαντήσεις στις ερωτήσεις που ακολουθούν:

Α. Η έκθεση του ΟΗΕ για μια ανθρώπινη ανάπτυξη είναι καταπέλτης για τους αρχιτέκτονες της παγκοσμιοποίησης. Διαπιστώνει ότι η ανάπτυξη δεν οδηγεί στον περιορισμό της φτώχειας, καθώς το σύστημα επιδιώκει τη συσσώρευση και όχι τη διασπορά του πλούτου. Βέβαια η φτώχεια ήταν ανέκαθεν αναγκαίο παρακολούθημα των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών του πλανήτη. Τη δεκαετία όμως του '90 παρουσιάζεται μια γιγαντιαία εξάπλωσή της.

(εφημ. Το Βήμα)

Β. (Απόσπασμα από τη σειρά "Δέκα μικροί Μήτσοι")

Ελενίτσα: Μήτσουμ, για όλα φταιν οι Ταλμπάν!

Μήτσος: Ναι, γιατί οι Αμερκάν είνι αθώες πιριστερές.

Ελενίτσα: Βέβαια Μήτσουμ! Αφού οι Ταλμπάν έχουν σχές με τρουμουκράτις!

Μήτσος: Ελενίτσαμ σαν να μη μταλές καλά! Σαν ν' άλλαξες απότουμα χαρακτήρα.

Ελενίτσα (ψιθυριστά): Μην ξανοίγισι Μήτσουμ, ο δορφόρος μας βλεπ!

Μήτσος (αδιάφορα και δυνατά): Αλήθεια, ο Αβραμόπουλος τι φκιαν;

          Γ. Στο μέτρο που θα μπορεί να πιθανολογείται πότε και υπό ποίους όρους ο καθένας θα αρρωστήσει, θα παρακμάσει και θα πεθάνει, και να προδιαγράφονται τα πεδία στα οποία ενδεχομένως θα "πλεονεκτεί" και θα "μειονεκτεί", η γενετική πληροφορία θα αναδειχθεί σε θεμελιώδη παράγοντα του κοινωνικού ανταγωνισμού. Έτσι αναποφεύκτως η επίκληση και η διαπραγμάτευση των γενετικών διαφορών θα ανατρέψουν τη θεμελιώδη ισοπολιτεία και την αξιωματική "ισο-δοξία" των ανθρώπων. Ως βιολογικά ανόμοιοι, οι επίδοξοι "πλούσιοι" και "πένητες", "βασιλείς" και "στρατιώται" δεν θα μπορεί πλέον να εξομοιώνονται ούτε θρησκευτικά ούτε ιδεολογικά ούτε κοινωνικοεπαγγελματικά.

(Κ. Τσουκαλάς, από τον τύπο)

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ:

1.      Κάθε απόσπασμα αναφέρεται σε νέες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ποια είναι αυτά τα δικαιώματα;

2.      Με αφορμή την επέτειο για τη διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου συμμετέχετε ως εκπρόσωποι  της Ελλάδας σε συνάντηση μαθητών της Ε.Ε. Στη δική σας εισήγηση, που την παρουσιάζετε στο σώμα των συνέδρων, α) επισημαίνετε την παραβίαση ανά τον κόσμο ανθρώπινων δικαιωμάτων, που θεωρείτε σημαντικά, και β) διερευνάτε τις νέες προκλήσεις που δέχονται τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ευρώπη και γενικότερα στον αναπτυγμένο κόσμο. Το κείμενό σας θα εκτείνεται στις 600 λέξεις περίπου.

Η κοινωνία της επιτήρησης

Θ. Δ. Παπαγγελής

Προτού καλά καλά εμπεδώσουμε τι ακριβώς είναι η κοινωνία της «αγοράς», «των πολιτών» ή της «πληροφορίας», προστέθηκε στην ημερησία διάταξη και η άλλη ποικιλία - η κοινωνία της «επιτήρησης». Δεν θα χρειαστούμε θεωρητικολογικές περιγραφές, αφού τα τεκμήριά της κάνουν ήδη τακτικές διαδρομές στον καθημερινό μας λόγο: κάμερες κλειστού κυκλώματος, «έξυπνες» φωτογραφίες, βιομετρικά στοιχεία, γενετικό υλικό. […] 

Ο αμερικανικός Οργανισμός Εθνικής Ασφαλείας (NSA) ανακοίνωσε πρόσφατα ότι δημιουργεί τη μεγαλύτερη σε παγκόσμιο επίπεδο βάση δεδομένων που καταγράφει το περιεχόμενο όλων ανεξαιρέτως των τηλεφωνικών συνομιλιών εντός Αμερικής από το 2001 και εντεύθεν.

Η ζωντανή σύνδεση με τον πρώιμο 21ο αιώνα συνδυάζει παν-ακρόαμα και παν-οψία. Παγιδευμένος με αδυσώπητες κάμερες, ο ανθρώπινος βιότοπος θα ταξινομείται καρέ καρέ, ως την πιο ταπεινή λεπτομέρεια της καθημερινότητάς του: η αναγκαστική έξοδος στο σουπερμάρκετ, η κοσμοχαλασιά της φίλαθλης κερκίδας, τα σπειροειδή και λαβυρινθώδη του υπόγειου πάρκινγκ, οι τροχιές των εποχουμένων, όλα θα αφήνουν ίχνος και όλα θα είναι διαθέσιμα για διεξοδικό «processing».

Και το ίδιο θα γίνεται με τα αψηλάφητα μυστικά της γενετικής μας ιδιοσυστασίας. Κάποτε χρειάζονταν τουλάχιστον 200 κύτταρα για την επαρκή αποτύπωση του DNA, σήμερα ένα και μόνο κυτταρικό απολειφάδι είναι αρκετό και σε λίγο νέες τεχνικές θα κεφαλαιοποιούν τα αμυδρότερα φάσματα της φυσικής μας επαφής με τον εξωτερικό κόσμο για να εμφανίζουν τρισδιάστατα τα πορτρέτα μας, με χρώμα ματιών, ύψος και τύπο επιδερμίδας. 

Η κοινωνία της επιτήρησης έχει τους οπαδούς της - 63%, σύμφωνα με μια μέτρηση στην Αμερική. Το σύνθημά τους ακούγεται τουλάχιστον λογικό: αν δεν έχεις κάνει τίποτε παράνομο, δεν έχεις τίποτε να φοβηθείς. Μπορεί να είναι καθαρή σύμπτωση ότι την ίδια διαβεβαίωση μοίραζαν παλιότερα και οι πειθαρχιστές της Γκεστάπο, αλλά το χειρότερο είναι ότι οι εξουσίες - αυταρχικές ή δημοκρατικές, από πανικό ή από ψυχρό υπολογισμό - μπορούν να συστέλλουν ή να διαστέλλουν τα όρια της παρανομίας κατά το δοκούν. Ωστόσο τα πιο κακά μαντάτα για όσους στο πλαίσιο της σχετικής διαμάχης φρονούν ότι η κοινωνία της επιτήρησης, ακόμη και με τις δημοκρατικότερες εγγυήσεις, μπορεί εύκολα να μεταλλαχθεί σε κοινωνία «υπόπτων» έρχονται από τα κατεστημένα ένστικτα και ήθη της πληροφοριακά βουλιμικής εποχής μας. Και εδώ μπορεί να λανθάνει μια πολύ «trendy» υποκρισία.

Γιατί οι περισσότεροι από τους αντιφρονούντες της υπόθεσης έχουν κιόλας καταχωρίσει στην αποδεκτή ρουτίνα τους εκδοχές επιτήρησης που παλαιότερα θα έμοιαζαν τουλάχιστον ανάρμοστες: τον ή την εντεταλμένη «εφαψία» που ελλοχεύει πίσω από τον ανιχνευτή του αεροδρομίου, τον δημόσιο καλαθίσκο που περιμένει να υποδεχθεί ό,τι φορητό και φορετό εκτός (προσώρας) από τα αναφαίρετα της συμφωνημένης ευπρέπειας. Γιατί ο ίδιος άνθρωπος που στηλιτεύει την αυθαίρετη αδιακρισία και την ανελεύθερη πολυπραγμοσύνη του κρατικού «επιτηρητή» θα ήταν εξαιρετικά ευτυχής αν, πληκτρολογώντας τη σχετική διεύθυνση στο Google Earth, είχε τη δυνατότητα να κατοπτεύσει τα καθέκαστα στη γειτονιά και στο οικιακό άσυλο του μνηστήρα που πολιορκεί την κόρη του. Γιατί είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς πώς οι σημερινές γενιές, που κονακεύουν με προσωπικές σελίδες στο My Space και εκχωρούν τα βιογραφικά τους άδυτα στην οικουμενική προθήκη του YouTube, θα μπορούσαν μεθαύριο να ξενιστούν από το γεγονός ότι αποτελούν λήμματα σε εξειδικευμένες βάσεις δεδομένων. Γιατί ο τύπος που χαλαλίζει τις λεγεώνες των megapixel για να φωτογραφίσει το ρυζότο με τα μανιτάρια που μαγείρεψε και ύστερα διοχετεύει το «προϊόν» στο διαδικτυακό γιουσουρούμ φέρει το στίγμα μιας κουλτούρας όπου ο Ιανός δημόσιου και ιδιωτικού ανήκει στα ξόανα της πολυκαιρισμένης ευσέβειας. Γιατί, ενώ εντείνουμε τον χορό μας γύρω από το φετίχ της αδιαπραγμάτευτης ιδιωτικότητας, ξοδεύουμε «δημοφιλία» για «διασημότητες» που παρασιτίζονται από την πιο χαμαίζηλη φιλοπεριέργειά μας.

Και αν για όλους αυτούς τους λόγους την παρτίδα την κερδίσουν τελικά οι «επιτηρητές», η μόνη παρηγοριά που μένει για τους ηττημένους θα είναι αυτή που προτείνει ο Jonathan Raban, συγγραφέας ενός μυθιστορήματος με τον τίτλο ακριβώς «Surveillance» («Επιτήρηση»): έδωσε εντολή στο Google Earth να στοχεύσει το αρχηγείο του αμερικανικού Οργανισμού Εθνικής Ασφαλείας (που λέγαμε), κατέβηκε στα πενήντα πόδια και για μια παράδοξα ηδονική στιγμή ένιωσε επιτηρούμενος να επιτηρεί τους επιτηρητές που τον επιτηρούσαν - μετα-οργουελική αυτοπάθεια στον αλλιώτικο κύκλο όπου είναι εγγεγραμμένοι οι καιροί μας και η ζωή μας.

 Εφ. Το Βήμα, 15-7-2007

Ο κ. Θεόδωρος Δ. Παπαγγελής είναι καθηγητής του Τμήματος Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Ερωτήσεις:

• Το ύφος του κειμένου είναι σαρκαστικό. Με ποια μέσα ο αρθρογράφος πετυχαίνει αυτό το σαρκασμό;

• Ποιους τρόπους πειθούς επιστρατεύει στην πραγμάτευση του θέματός του και ποια μέσα χρησιμοποιεί;

• Ποιο είναι το βασικό επιχείρημα όσων υποστηρίζουν την ανάγκη της επιτήρησης;

• Πώς απαντούν όσοι διαφωνούν;

• Ο συγγραφέας διαπιστώνει μια υποκρισία ή μια αντίφαση στη συμπεριφορά αυτών που διαμαρτύρονται. Ποια είναι αυτή ακριβώς;

• Παρουσιάστε στην τάξη σας το κείμενο που διαβάσατε σε μια περίληψη 100 λέξεων περίπου.

Ιδεολογία και επιστήμη στα γλωσσικά θέματα

Το παρακάτω κείμενο είναι απομαγνητοφωνημένο από την πρώτη συνεργασία του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών [Ίδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη] με τον Σύνδεσμο Φιλολόγων ν. Δράμας. Στην ερώτηση συναδέρφου απαντά ο Γιώργος Παπαναστασίου, διευθυντής του ΙΝΣ και επίκουρος καθηγητής του Τομέα Γλωσσολογίας στη Φιλοσοφική του ΑΠΘ. Όλα τα απομαγνητοφωνημένα αποσπάσματα της συνάντησης εδώ.

Ερώτηση: Ο τελευταίος Φιλόλογος δημοσιεύει ένα κείμενό σας εξαιρετικό του 2009, νομίζω, από ομιλία σας στα εκπαιδευτήρια Μαντουλίδη. Κι εκεί είπατε ακριβώς αυτό, ότι δεν μπορούμε να βασίζουμε τη γνώση της ελληνικής στην αρχαία. Αλλά κάπου λέτε «…ανεξάρτητα από τους ιδεολογικούς λόγους που μας κάνουν να μιλούμε για μία ελληνική γλώσσα και καλά κάνουμε…». Δηλαδή έχουμε μια διάσταση σ’ αυτό που η ιδεολογία επιτάσσει και σ’ αυτό που η πραγματικότητα και η επιστημονική γνώση λέει. Γιατί καλά κάνουμε;

Γ. Παπαναστασίου: Να σας πω τι εννοώ εδώ. Το ερώτημα ας πούμε γενικά είναι… και μπορεί να τεθεί με όρους σύγκρισης της αρχαίας ελληνικής και της ιστορίας της απ’ τη μια και της λατινικής και της ιστορίας της απ’ την άλλη. Λοιπόν, έχουμε την περίπτωση της αρχαίας ελληνικής όπου έχουμε μια περίοδο στην αρχή με αρχαίες διαλέκτους, φτάνουμε στη συνέχεια στην ελληνιστική κοινή με βάση την αττική διάλεκτο, απ’ την ελληνιστική κοινή περνάμε στη μεσαιωνική κοινή, απ’ τη μεσαιωνική κοινή περνάμε στις νεοελληνικές διαλέκτους, διάσπαση δηλαδή πάλι διαλεκτική, και στη συνέχεια έχουμε τη δημιουργία της κοινής νέας ελληνικής. Έχουμε δηλαδή πάλι μία απόληξη στο τέλος. Μία απόληξη μετά από μία πορεία που έχει ακολουθηθεί βέβαια, έτσι; Στην αρχή δηλαδή διαλεκτική διάσπαση στην αρχαία εποχή, δημιουργία κοινής στην ελληνιστική εποχή και στο μεσαίωνα, ξανά διαλεκτική διάσπαση και στο τέλος δημιουργία πάλι μιας ενιαίας γλώσσας, κοινής δηλαδή νέας ελληνικής.

Στη λατινική είχαμε αντίθετα πράγματα. Δηλαδή είχαμε τη λατινική η οποία κάποια στιγμή διασπάστηκε σε πολλές διαλέκτους, αυτές οι διάλεκτοι έγιναν εθνικές γλώσσες ξεχωριστών κρατών. Αναδείχτηκαν δηλαδή σε γλώσσες στην ουσία. Γαλλικά, ιταλικά, πορτογαλικά, ισπανικά, ρουμανικά κτλ – έτσι; - αναδείχτηκαν δηλαδή σε γλώσσες και στην ουσία μιλάμε σήμερα για τα γαλλικά ως ξεχωριστή γλώσσα, για τα ιταλικά ως ξεχωριστή γλώσσα κτλ κτλ, και όλες αυτές οι γλώσσες προέρχονται από τη γλώσσα που ονομάζεται λατινική.

Τώρα το ερώτημα είναι: τα ποντιακά είναι άλλη γλώσσα, τα κυπριακά είναι άλλη γλώσσα, τα κρητικά είναι άλλη γλώσσα; Λοιπόν, με όρους ιδεολογίας ανήκουν στην ίδια γλώσσα. Με όρους όμως… εάν θέλαμε να εξετάσουμε τα πράγματα με βάση το γλωσσολογικό κριτήριο, εκεί θα λέγαμε ότι… το γλωσσολογικό κριτήριο είναι ποιο: μιλάμε για την ίδια γλώσσα όταν υπάρχει αμοιβαία κατανόηση ανάμεσα στους ομιλητές των δύο διαφορετικών συστημάτων. Δηλαδή ανάμεσα στον ομιλητή της ποντιακής και στον ομιλητή της κοινής νέας ελληνικής, εάν υπάρχει αμοιβαία κατανόηση θεωρούμε ότι είναι η ίδια γλώσσα. Στην περίπτωση της ποντιακής δεν υπάρχει αμοιβαία κατανόηση. Ο ομιλητής της κοινής νέας ελληνικής δεν μπορεί να καταλάβει τον πόντιο όταν μιλάει καθαρά ποντιακά. Το ίδιο και τα κατωιταλικά, το ίδιο και τα καππαδοκικά, όλες αυτές, κυρίως οι περιφερειακές διάλεκτοι οι οποίες είναι πιο απομακρυσμένες από τις υπόλοιπες - από τα βόρεια ιδιώματα, από τα πελοποννησιακά από τα κρητικά κτλ κτλ. Στην ουσία δηλαδή όλα αυτά με βάση το γλωσσολογικό κριτήριο θα έπρεπε να τα θεωρούμε γλώσσες. Εδώ όμως μπαίνει ο παράγοντας της ιδεολογίας που λαμβάνει υπόψη του το τι αισθάνεται ο ίδιος ο ομιλητής. Δηλαδή στον πόντιο, αν του πεις ότι δεν μιλάς ελληνικά, μιλάς ποντιακά και τα ποντιακά είναι ξεχωριστή γλώσσα… θα σε… σφάξει, έτσι; (γέλια και σχόλια) Γιατί μέσα του αισθάνεται αυτό το πράγμα, μέσα του αισθάνεται μ’ αυτόν τον τρόπο. Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη αυτό το κριτήριο, το ιδεολογικό κριτήριο, όλα αυτά τα θεωρούμε ελληνική γλώσσα. Τα ονομάζουμε ελληνική γλώσσα. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να έχουμε συναίσθηση ότι είναι άλλο σύστημα το ένα, άλλο σύστημα το άλλο, άλλο το σύστημα της ποντιακής, άλλο το σύστημα της νέας ελληνικής, άλλο το σύστημα της αρχαίας ελληνικής. Εντάξει; Ναι μεν όλα ελληνικά αλλά ο προσδιορισμός αρχαία ελληνικά, μεσαιωνικά ελληνικά, νέα ελληνικά, ποντιακά, κυπριακά κτλ κτλ πρέπει να δείχνει με σαφήνεια ότι μιλάμε για διαφορετικά γλωσσικά συστήματα.

Μ’  αυτή την έννοια λοιπόν μπαίνει το ιδεολογικό κριτήριο και εφόσον όλοι αισθανόμαστε έλληνες – πόντιοι, καππαδόκες, κατωιταλοί κτλ κτλ – εφόσον όλοι αισθανόμαστε έλληνες… ελληνική γλώσσα, ναι. Αλλά να ξέρουμε ότι είναι διαφορετικά γλωσσικά συστήματα

Ερωτήσεις:

Το κείμενο είναι απομαγνητοφωνημένο. Προσπαθήστε να εντοπίσετε σημεία που φανερώνουν ότι πρόκειται για απροσχεδίαστο προφορικό λόγο. Μπορούν να σας βοηθήσουν τα παρακάτω γνωρίσματα του προφορικού λόγου:

ελλειπτικές προτάσεις

επανεκκινήσεις

πρόχειρες διατυπώσεις/λεξιλόγιο

επαναλήψεις

αμήχανες παύσεις

Ποιος είναι το θέμα του κειμένου;

Ποια είναι η θέση του συγγραφέα;

Ποια είναι η πρόθεσή του/ο σκοπός του;

Με ποιο κριτήριο η επιστήμη της γλωσσολογίας διακρίνει τις διαφορετικές γλώσσες;

Ποιο κριτήριο χρησιμοποιούν οι ομιλητές για να προσδιορίσουν την ταυτότητα της γλώσσα τους;

Σε τι διαφέρει η εξέλιξη της ελληνικής από αυτή της λατινικής; Τι προσπαθεί να εξηγήσει ο Γ. Παπαναστασίου με την αναφορά στην ιστορική εξέλιξη των δύο αυτών γλωσσών;

Παρά την αρχική σου εντύπωση ότι η οικογένειά σου αλλά και ευρύτερα η περιοχή στην οποία ζεις δεν μιλά κάποιο γλωσσικό ιδίωμα, διαπιστώνεις πως κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Τόσο οι γονείς σου αλλά πολύ περισσότερο οι παππούδες και οι γιαγιάδες σου κατανοούν ή ακόμη και χρησιμοποιούν σε ορισμένες στιγμές ιδιωματικές λέξεις και φράσεις ή ιδιωματική προφορά. Ωστόσο δεν συμβαίνει το ίδιο μ' εσένα. Η διαπίστωση αυτή σε ωθεί να γράψεις ένα κείμενο στο περιοδικό του πολιτιστικού συλλόγου της περιοχής σου για να διερευνήσεις τους λόγους που οδηγούν σε συρρίκνωση ή και εξαφάνιση τα διάφορα ιδιώματα. Η έκταση του κειμένου θα κυμαίνεται στις 250 λέξεις περίπου. Φρόντισε να δώσεις και έναν τίτλο στο άρθρο σου που να εκφράζει προβληματισμό.

προτάσεις αλλαγής του σχολείου

Είναι πλατιά αποδεκτό στην κοινωνία ότι το ελληνικό σχολείο χρειάζεται ριζική αλλαγή γιατί είναι από τα πιο παραδοσιακά και καθυστερημένα. Αυτό είναι το κύριο αίτιο που τα Ελληνόπουλα βρίσκονται στο διεθνές πρόγραμμα PISA στην ουρά των 30 χωρών του ΟΟΣΑ, ενώ στο επίπεδο αριστείας φτάνει μόνο 1% (!). Η ριζική αλλαγή είναι μεγάλη ανάγκη να ξεκινήσει από την πρώτη βαθμίδα. Εάν τα παιδιά στα πρώτα τους σχολικά βήματα ταυτίσουν τη μάθηση με την πλήξη και τον καταναγκασμό, αυτό αλλάζει πολύ δύσκολα αργότερα.

- Η απόχτηση λειτουργικής γνώσης
Το σχολείο είναι εγκλωβισμένο στη μαθησιακή λογική του 19ου αιώνα (διδασκαλία και εξέταση). Ο σύγχρονος δρόμος για τη γνώση χτίζει τα θεμέλια για τη σταδιακή κατάκτηση των αφηρημένων εννοιών και οδηγεί τα παιδιά να «μάθουν πώς να μαθαίνουν».

[…]

- Οι εκπαιδευτικοί
Είναι η επαγγελματική κατηγορία που επηρεάζει σημαντικά τις νέες γενιές, άρα προκαθορίζει το μέλλον μιας χώρας. Η κοινωνία που θα έβαζε τους ψηλότερης ποιότητας διανοουμένους της (με αυτή τη σειρά) στα νηπιαγωγεία, τα δημοτικά, τα γυμνάσια και τα λύκεια, θα μεταμόρφωνε θεαματικά τη δημιουργικότητα των νέων γενεών, την ευφυΐα, την κοινωνική ευθύνη, την εφευρετικότητα, την ικανότητα παραγωγής νέας γνώσης.

Η μέγιστη αυτή κοινωνική σημασία του εκπαιδευτικού επαγγέλματος επιβάλλει το κοινωνικό κύρος που του αντιστοιχεί και την καταλληλότητα αυτών που θα το ασκήσουν. Είναι κοινός τόπος ότι η κατοχή επιστημονικής γνώσης δεν αρκεί για να μεταδώσει κανείς αυτή τη γνώση σε παιδιά, επίσης ότι δεν είναι όλοι οι άνθρωποι κατάλληλοι για εκπαιδευτικοί. Άρα χρειάζονται ειδικές γνώσεις αλλά και κριτήρια επαγγελματικής καταλληλότητας. Είναι απαραίτητο εκτός του πτυχίου ένα ειδικό δίπλωμα εκπαιδευτικής επάρκειας, με ένα μέρος γνωστικό και ένα έτος άσκησης στη διδασκαλία υπό εποπτεία και τελική κρίση (κάτι αντίστοιχο με την άσκηση των γιατρών και των δικηγόρων). Καθώς έτσι το εκπαιδευτικό επάγγελμα γίνεται δυσκολότερο, θα πρέπει να συνοδευτεί με σημαντική αύξηση των αποδοχών και  μέτρα για την ανύψωση του κοινωνικού του κύρους.

- Η σεξουαλικότητα
Είναι μεγάλη η παιδαγωγική βιβλιογραφία για την αρνητική επίδραση που ασκεί στα παιδιά η λογοκρισία του σχολείου στο θέμα μεταξύ άλλων της σεξουαλικότητας. Η αποσιώπηση με τη μορφή απόκρυψης είναι βλαβερή. Τη μετατρέπει από φυσική κατάσταση σε απαγορευμένο και πονηρό «μυστικό» που συνοδεύουν αισθήματα περιέργειας και φόβου, έλξης και μαζί απώθησης, ντροπής, ενοχής. Η σεξουαλικότητα είναι πρωτεύουσας σημασίας ανθρώπινη διάσταση και η αρμονική σχέση μαζί της θεμέλιο της ψυχικής ισορροπίας.
Η ονομαζόμενη σεξουαλική αγωγή στο σχολείο (από το δημοτικό) έχει στόχο όχι μαθησιακό αλλά βασικά ψυχολογικό. Τις γνώσεις για το θέμα τις μαθαίνουν μεταξύ τους όλα τα παιδιά του κόσμου από νήπια. Η ένταξή της στο σχολείο έχει κύριο στόχο τη «νομιμοποίησή» της. «Δημοσιοποιείται» η μεγάλης σημασίας σεξουαλική διάσταση και έτσι μετατρέπεται από «μυστικό» και «ντροπή» σε φυσική κατάσταση, πηγή πλησμονής και ευτυχίας των ανθρώπων.

- Τα θρησκευτικά
Tο δικαίωμα στην ορθόδοξη χριστιανική διαπαιδαγώγηση πρέπει να είναι σεβαστό, όμως η εφαρμογή του δεν είναι έργο του σχολείου. Όπως παντού στον δημοκρατικό τουλάχιστον κόσμο, είναι έργο της Eκκλησίας. H υποχρεωτική από το σχολείο κατήχηση παραβιάζει πολλές αρχές, με πρώτη την ελευθερία της συνείδησης. Eίναι ψηλά και αυξάνονται τα ποσοστά αλλόθρησκων μαθητών και μεγαλώνουν όσων ανήκουν στο ορθόδοξο χριστιανικό δόγμα αλλά πιστεύουν ότι η θρησκεία είναι ιδιωτικό θέμα συνείδησης. Έχει πια έρθει ο καιρός τη θέση της δογματικής κατήχησης στο σχολείο να πάρει η θρησκειολογία και η ιστορία των θρησκειών, επίσης να καταργηθεί η προσευχή και ο οργανωμένος εκκλησιασμός.
Έχει πολλά πλεονεκτήματα να είναι η κατήχηση έργο της Eκκλησίας, αντί σχολικό μάθημα, υποχρεωτικό με την απειλή του κακού βαθμού. Oι μαθητές συμμετέχουν με τη θέλησή τους και όχι υποχρεωτικά, ούτε εξετάζονται κοιτάζοντας με ζήλεια από το παράθυρο τους αλλόθρησκους απαλλαγμένους να παίζουν στην αυλή. Άρα η θρησκευτική διαπαιδαγώγηση γίνεται ενσυνείδητη και πολύ πιο σχετική με τις θρησκευτικές επιταγές.
Τότε το σχολείο μπορεί στη θρησκειολογία να περιλάβει και μια επιλογή από αρχές που είναι κοινές σε όλες τις μεγάλες θρησκείες του κόσμου και να τις διδάσκει ως ηθικές αξίες γενικότερα αποδεκτές. Σύμφωνα με τα ιερά κείμενα όλων των μεγάλων μονοθεϊστικών θρησκειών π.χ. βασικός ηθικός κανόνας είναι η αγάπη και κατανόηση προς τον συνάνθρωπο και ο Θεός περιγράφεται ελεήμων και πανάγαθος.

Άννα Φραγκουδάκη, Protagon.gr, 27/4/2011 http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.kinhma-10&id=6363

ερωτήσεις:

Είναι πλατιά αποδεκτό στην κοινωνία ότι το ελληνικό σχολείο χρειάζεται ριζική αλλαγή γιατί είναι από τα πιο παραδοσιακά και καθυστερημένα. Αυτό είναι το κύριο αίτιο που τα Ελληνόπουλα βρίσκονται στο διεθνές πρόγραμμα PISA στην ουρά των 30 χωρών του ΟΟΣΑ, ενώ στο επίπεδο αριστείας φτάνει μόνο 1% (!).

1. Με ποιο είδος συλλογισμού (παραγωγή – επαγωγή) αναπτύσσει την παραπάνω παράγραφο η συγγραφέας και πώς τεκμηριώνει τη θέση της; Να δικαιολογήσεις την απάντηση.

Ο σύγχρονος δρόμος για τη γνώση χτίζει τα θεμέλια για τη σταδιακή κατάκτηση των αφηρημένων εννοιών και οδηγεί τα παιδιά να «μάθουν πώς να μαθαίνουν».

2. Να αναπτύξεις την άποψη της συγγραφέα σε μια παράγραφο 80 περίπου λέξεων.

Η μέγιστη αυτή κοινωνική σημασία του εκπαιδευτικού επαγγέλματος επιβάλλει το κοινωνικό κύρος που του αντιστοιχεί και την καταλληλότητα αυτών που θα το ασκήσουν. Είναι κοινός τόπος ότι η κατοχή επιστημονικής γνώσης δεν αρκεί για να μεταδώσει κανείς αυτή τη γνώση σε παιδιά, επίσης ότι δεν είναι όλοι οι άνθρωποι κατάλληλοι για εκπαιδευτικοί. Άρα χρειάζονται ειδικές γνώσεις αλλά και κριτήρια επαγγελματικής καταλληλότητας. Είναι απαραίτητο εκτός του πτυχίου ένα ειδικό δίπλωμα εκπαιδευτικής επάρκειας, με ένα μέρος γνωστικό και ένα έτος άσκησης στη διδασκαλία υπό εποπτεία και τελική κρίση (κάτι αντίστοιχο με την άσκηση των γιατρών και των δικηγόρων). Καθώς έτσι το εκπαιδευτικό επάγγελμα γίνεται δυσκολότερο, θα πρέπει να συνοδευτεί με σημαντική αύξηση των αποδοχών και  μέτρα για την ανύψωση του κοινωνικού του κύρους.

3.      Με ποιο είδος συλλογισμού (παραγωγή – επαγωγή) αναπτύσσεται η παραπάνω παράγραφος; Να δικαιολογήσεις την απάντησή σου.

4.      Η συγγραφέας προτείνει την εισαγωγή μαθήματος σχετικού με την ανθρώπινη σεξουαλικότητα. Ποιο είναι κατά τη γνώμη της το όφελος που θα προκύψει; Συμφωνείς ή διαφωνείς και γιατί;

5.      Να σταχυολογήσεις επιγραμματικά τα βασικά επιχειρήματα στα οποία στηρίζει η συγγραφέας την ανάγκη κατάργησης της διδασκαλίας των θρησκευτικών. Ποιο θεωρείς ισχυρότερο και γιατί;

-         Αν συμφωνείς προσπάθησε να  σκεφτείς άλλο ένα επιχείρημα.

-         Αν διαφωνείς προσπάθησε να αντιτάξεις επιχειρήματα που αναιρούν την άποψη που διατύπωσε.

θετικές πλευρές της διαφήμισης

Αν δεν υπήρχε η διαφήμιση, το βέβαιο είναι ότι δε θα υπήρχαν και τα περισσότερα από τα σύγχρονα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, ακόμα και τα νέα μέσα, όπως το διαδίκτυο. Τα μέσα γενικώς έχουν ανάγκη από πόρους, και η διαφήμιση ευχαρίστως τους προσφέρει, μιας και τα μέσα επικοινωνίας έχουν κατορθώσει να συγκεντρώσουν και να «παραδώσουν» στους διαφημιστές το κοινό τους. Έτσι, δεν είναι λίγοι αυτοί που ισχυρίζονται ότι τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας και ενημέρωσης αποτελούν περισσότερο οχήματα διαφήμισης και λιγότερο μέσα επικοινωνίας. Στην περίπτωση της τηλεόρασης, ισχυρίζονται ακόμα ότι το πραγματικό πρόγραμμά της είναι τα διαφημιστικά μηνύματα, διότι αποτελούν τη «ραχοκοκαλιά» της, ιδίως στην εμπορική της εκδοχή.

Δύο βασικές διαστάσεις συνδέουν τη διαφήμιση με τα μέσα επικοινωνίας: από τη μια πλευρά, η διαμέσου των διαφημιστικών μηνυμάτων –έντυπων και οπτικοακουστικών– παροχή καταναλωτικών προτύπων και, από την άλλη, η στενή σχέση της διαφήμισης με τη χρηματοδότηση των σύγχρονων μέσων. Αμφότερες διαστάσεις εντάσσονται στην οικονομική λογική των μέσων επικοινωνίας. Βεβαίως, με την έλευση της τηλεόρασης, η διαφήμιση και η δημιουργία καταναλωτικών προτύπων φαίνεται ότι «ανακάλυψαν» ένα ιδανικό μέσο προώθησής τους […]

Βέβαια, η διαφήμιση δεν έχει μόνο έναν κοινωνικό ή ακόμα και προπαγανδιστικό ρόλο, αλλά επιτελεί, στη διαμεσολαβημένη από τα μέσα επικοινωνίας κοινωνία, μια ενημερωτική λειτουργία. Επιπλέον, επιτελεί μια λειτουργία, την οποία, όπως έχει παλαιότερα επισημανθεί, καλούνταν να εκπληρώσουν η τέχνη ή η θρησκεία, δεδομένου ότι είναι σε θέση να προσφέρει μια νέα μαγεία που μπορεί να «λύσει» πολλά προβλήματα της ζωής. Η θρησκεία και η τέχνη ως ένα βαθμό παρέχουν πλαίσια ερμηνείας των εμπειριών, οπότε και η διαφήμιση παρουσιάζει μια εναλλακτική εκδοχή. Ένα «πακέτο» αγαθών μπορεί να επιτελέσει τον ίδιο σκοπό και μάλιστα χωρίς κόπο. Αυτό που χρειάζεται είναι να αγοράσουμε τα αγαθά.

 […]

Φυσικά, η διαφήμιση επιτελεί μια σειρά από λειτουργίες, όπως: ενημέρωση του κοινού για ένα προϊόν, έλξη της προσοχής του καταναλωτή για κάποιο προϊόν, παρακίνηση του καταναλωτή για την αγορά ενός προϊόντος, τόνωση των αγορών, υποστήριξη του επιχειρηματικού κόσμου, δημιουργία και συνέχιση μιας διαρκούς σχέσης ανάμεσα στον καταναλωτή και τον παραγωγό.

Επίσης, οι διαφημίσεις και οι διαφημιζόμενοι με το να «εκθέτουν» προϊόντα στον κόσμο εκτίθενται σε δημόσια κριτική, εάν τα προϊόντα τους δεν είναι του επιπέδου που έχουν υποσχεθεί. Έτσι, είναι καλύτερο οι πολίτες να γνωρίζουν τα προϊόντα μέσα από τις διαφημίσεις παρά να μην τα γνωρίζουν καθόλου ή να τα γνωρίζουν εμμέσως. Δεύτερον, όσον αφορά στην κριτική ότι η διαφήμιση οδηγεί σε έναν τρόπο ζωής που προβάλλει ότι η ζωή είναι καλύτερη με την αγορά αγαθών, δε σημαίνει ότι οι πολίτες-καταναλωτές δεν είναι σε θέση να προσδιορίσουν τις ανάγκες και τα αγαθά που επιθυμούν να αγοράσουν. Τρίτον, όσον αφορά στο ότι η διαφήμιση δημιουργεί πλαστές ανάγκες και οδηγεί στην αγορά προϊόντων που δεν επιθυμούμε, πολλοί υποστηρίζουν ότι η διαφήμιση δεν μπορεί να επιβάλλει στους ανθρώπους να αγοράζουν προϊόντα που δε χρειάζονται. Αυτοί που υποστηρίζουν το αντίθετο δε σέβονται τους καταναλωτές και τους θεωρούν άβουλα όντα. Τέταρτον, η διαφήμιση δε δημιουργεί πλαστές ανάγκες, απλώς βοηθά τον καταναλωτή να αποφασίσει ποιο από τα διαθέσιμα προϊόντα να αγοράσει. Πέμπτον, ως προς την άποψη ότι υπάρχει υπέρμετρη διαφήμιση, τούτο οφείλεται στο υπάρχον οικονομικό σύστημα, που απαιτεί υψηλό βαθμό μαζικής διανομής προϊόντων. Έκτον, όσον αφορά στον ισχυρισμό ότι οι διαφημίσεις δημιουργούν στερεότυπα, αυτό είναι ζήτημα υποκειμενικής κρίσης, και οι διαφημιστές τα τελευταία χρόνια έχουν δείξει μια σοβαρή ευθιξία στα θέματα αυτά.

Ωστόσο δεν μπορεί να παραβλέψει κανείς ότι στη σύγχρονη δυτική κοινωνία ο πολίτης ορίζεται κυρίως ως καταναλωτής. Τούτο σημαίνει ότι τα άτομα όλο και περισσότερο απομακρύνονται από τις παραδοσιακές κοινοτικές αξίες και αναζητούν, σε διαρκή βάση, μια αυτοεπιβεβαίωση και μια αίσθηση αλληλεγγύης διαμέσου των μηχανισμών της αγοράς. Ο τρόπος ζωής των σύγχρονων ανθρώπων σε μεγάλο βαθμό «κατασκευάζεται» από ένα σύστημα που παράγει μαζικά εικόνες, οι οποίες μας λένε τι είμαστε με γνώμονα τα αγαθά που έχουμε υπό την κατοχή μας…

ΡΟΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ – ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ | ΤΕΥΧΟΣ 8ο

παρατηρήσεις:

• ποιο είναι το θέμα του κειμένου;
• ποια είναι η θέση που εκφράζει;
• ποιος είναι ο σκοπός/η πρόθεση του συγγραφέα;

1.      Να βάλεις έναν πλαγιότιτλο σε κάθε παράγραφο.

2.      Με ποια συλλογιστική μέθοδο (παραγωγή-επαγωγή) αναπτύσσεται η τελευταία παράγραφος; Να δικαιολογήσεις την απάντησή σου.

3.      Επιπλέον, επιτελεί μια λειτουργία, την οποία, όπως έχει παλαιότερα επισημανθεί, καλούνταν να εκπληρώσουν η τέχνη ή η θρησκεία, δεδομένου ότι είναι σε θέση να προσφέρει μια νέα μαγεία που μπορεί να «λύσει» πολλά προβλήματα της ζωής. Να αναπτύξεις την παραπάνω θέση σε μια παράγραφο 60-80 λέξεων.

4.      Να σταχυολογήσεις και να αντιπαραβάλεις τα επιχειρήματα και τα αντεπιχειρήματα για το ρόλο της διαφήμισης όπως παρουσιάζονται στο κείμενο.

Διαφήμιση: δυστύχημα ή ευτύχημα;

Σερζ Λατούς

Η διαφήμιση

…Η διαφήμιση έχει έναν προϋπολογισμό φοβερά αδηφάγο: 500 δισεκατομμύρια ευρώ δαπανών το 2003 από τις οποίες τα 103 στις Ηνωμένες Πολιτείες και τα 15 στη Γαλλία, ποσό κολοσσιαίο, ο ολέθριος ρόλος του οποίου έχει ήδη υπογραμμιστεί. Σε τελική ανάλυση, οι καταναλωτές είναι εκείνοι που πληρώνουν τη διαφήμιση: 500 ευρώ τον χρόνο ανά άτομο. Το σύστημα της διαφήμισης «καταλαμβάνει βίαια τον δρόμο, κυριεύει τον συλλογικό χώρο -παραμορφώνοντάς τον-, ιδιοποιείται ό,τι έχει δημόσια αποστολή, τους δρόμους, τις πόλεις, τα μεταφορικά μέσα, τους σιδηροδρομικούς σταθμούς, τα στάδια, τις πλαζ, τις γιορτές. Πλημμυρίζει τη νύχτα, μονοπωλεί τη μέρα, καταβροχθίζει το Ίντερνετ, αποικίζει τις εφημερίδες,  επιβάλλοντας την οικονομική τους εξάρτηση και οδηγώντας ορισμένες απ' αυτές να καταντήσουν αξιοθρήνητα υποστηρίγματά του. Με την τηλεόραση, το σύστημα της διαφήμισης κατέχει το όπλο του της μαζικής καταστροφής, εγκαθιδρύοντας τη δικτατορία της ακροαματικότητας πάνω στον κυριότερο πολιτισμικό φορέα της εποχής. Και δεν σταματάει εκεί. Η διαφήμιση επιτίθεται επίσης στο ιδιωτικό σύμπαν, στα γραμματοκιβώτια, στα ηλεκτρονικά ταχυδρομεία, στα τηλέφωνα, στα βιντεοπαιχνίδια, στα ραδιόφωνα των μπάνιων. [ ... ] Η επίθεση συντελείται προς κάθε κατεύθυνση, η καταδίωξη είναι συνεχής. Νοητική ρύπανση, οπτική ρύπανση, ηχητική ρύπανση». Υπάρχει άραγε καλή διαφήμιση;

-----------------------------------------------
Σερζ Λατούς, Το στοίχημα της απο-ανάπτυξης, 
μτφ. Χριστίνα Σαρίκα, εκδόσεις ΒΑΝΙΑΣ (από τον ιστότοπο e-keimena του κ. Καρεμφύλλη)

Παρατηρήσεις:

• Ποιο είναι το θέμα του κειμένου;
• Ποια η θέση που εκφράζει;
• Ποιος ο σκοπός, η πρόθεση του συγγραφέα;

• Γράψε την περίληψη του κειμένου με  60 λέξεις περίπου.

• Ποιους τρόπους και ποια μέσα πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας του κειμένου;

• Υπάρχει άραγε καλή διαφήμιση; Προσπάθησε να απαντήσεις με επιχειρήματα σε ένα κείμενο 100-120 λέξεων.

Διαφήμιση=Ποίηση

            Η διαφήμιση είναι το άνθος της σύγχρονης ζωής· αποτελεί μιαν επιβεβαίωση αισιοδοξίας και χαράς· διασκεδάζει το μάτι και το νου. Είναι η πιο θερμή ένδειξη του σφρίγους των σημερινών ανθρώπων, της δύναμής τους, της παιδικότητάς τους, της εφευρετικότητάς τους και της φαντασίας τους, και η πιο ωραία επιτυχία της θέλησής τους να εκσυγχρονίσουν τον κόσμο παντού και από κάθε άποψη. Συλλογιστήκατε ποτέ πόσο καταθλιπτικοί θα έδειχναν οι δρόμοι, οι πλατείες , οι σταθμοί, οι υπόγειοι, τα ξενοδοχεία πρώτης κατηγορίας, οι αίθουσες χορού, οι κινηματογράφοι, τα οχηματεστιατόρια, τα ταξίδια αναψυχής, οι αυτοκινητόδρομοι, η φύση, χωρίς τις αμέτρητες τοιχοκολλήσεις, χωρίς τις βιτρίνες, χωρίς τις φωτεινές επιγραφές, χωρίς τις παράφωνες κολακείες των μεγαφώνων, και φανταστήκατε τη θλίψη και τη μονοτονία των φαγητών και των κρασιών χωρίς τους πολύχρωμους καταλόγους και τις φανταχτερές ετικέτες;

            Ναι, στ' αλήθεια, η διαφήμιση είναι η πιο ωραία έκφραση της εποχής μας, ο μεγαλύτερος νεωτερισμός της ημέρας, μια Τέχνη.

Μπλεζ Σαντράρ

Απόσπασμα από τη μετάφραση του Κλείτου Κύρου,

Περιοδικό "Διαγώνιος"

Παρατηρήσεις:

1.      Με ποιους τρόπους η διαφήμιση μπορεί να συμβάλλει στην προώθηση και διάδοση διαφόρων μορφών Τέχνης; Να γράψεις ένα κείμενο περίπου 150 λέξεων.

2.      Να αντικρούσετε τις απόψεις του Μπλεζ Σαντράρ σ' ένα κείμενο-απάντηση των 120 περίπου λέξεων.

3.      Λίγο πριν από τις πανελλήνιες εξετάσεις σχεδόν σε όλα τα ΜΜΕ προβάλλονται διαφημίσεις που αφορούν διεξόδους σπουδών για μετά το λύκειο (ΙΕΚ, πανεπιστημιακά ιδρύματα εξωτερικού κτλ). Αναγνωρίζοντας την μεγάλη δύναμη αυτών των διαφημίσεων αποφασίζετε να γράψετε ένα άρθρο σ’ ένα νεανικό περιοδικό μεγάλης κυκλοφορίας. Εκεί διερευνάτε:

α. ποιος είναι ο σκοπός των συγκεκριμένων διαφημίσεων και με ποια μέσα προσπαθούν να τον πετύχουν

β. αν ασκούν τελικά επιρροή στους υποψήφιους φοιτητές ή όχι και γιατί και

γ. με ποιους τρόπους εσείς ατομικά αλλά και η πολιτεία οργανωμένα θα μπορούσατε να προστατευτείτε από τυχόν παραπλανητικές τέτοιες διαφημίσεις. (500 λέξεις)