Παραπληροφόρηση

 

(για διδασκαλία στην τάξη)

Κείμενο 1

● Πάμε πάλι πίσω κι εμείς τότε, στα βασικά: Ποια είναι η διαφορά ψευδών και παραποιημένων ειδήσεων;

Οι παραποιημένες ειδήσεις (fake news), εν αντιθέσει με την ορολογία που έχει επικρατήσει σε μεγάλο μέρος της ακαδημαϊκής, δημοσιογραφικής και πολιτικής ορολογίας, διαφέρουν από τις ψευδείς. Ψευδής είναι μια είδηση που περιγράφει κάτι που δεν έγινε. Δεν έχει βάση αλήθειας δηλαδή. Παραποιημένη είναι μια είδηση στην οποία έχουν αλλοιωθεί κάποια στοιχεία του γεγονότος: όπως ο χρόνος και ο τόπος που έγινε, το σκηνικό του, ποιοι έλαβαν μέρος κοκ. Επιπλέον, για να αποτελεί ένα μήνυμα παραποιημένη είδηση θα πρέπει πριν απ’ όλα να είναι είδηση. Δηλαδή θα πρέπει να περιέχεται στο περιεχόμενο κάποιου ΜΜΕ. Γι’ αυτό και δεν υπάρχουν παραποιημένες ειδήσεις πριν από την έλευση των ενημερωτικών ΜΜΕ (σε αντίθεση με κάποιες αναλύσεις που προσπαθούν να εντοπίσουν παρόμοιες ειδήσεις λ.χ. στην αρχαιότητα).

● Αρα μας λέτε πως το να ψευδοποιούμε εμείς οι δημοσιογράφοι μια είδηση απορρέει από την ίδια τη δομή των ειδήσεων. Αν είναι έτσι, τελικά κάνουμε δημοσιογραφία ή προπαγάνδα;

Πράγματι, η παραποίηση μιας είδησης δεν είναι κάτι που συντελείται εξωγενώς, αλλά περιέχεται στη δομή των ειδήσεων, η οποία με τη σειρά της δεν είναι παρά μια ενότητα γεγονότων και απόψεων. Τώρα, στον βαθμό που περιγράφονται τα γεγονότα υπό το πρίσμα ορισμένων απόψεων, μιλάμε για δημοσιογραφία. Στον βαθμό, όμως, που η είδηση στοχεύει στη μετάδοση απόψεων, ντυμένων με το ένδυμα των πρόσφατων γεγονότων και που αυτό είναι το κύριο γεγονός που περιγράφεται, τότε μιλάμε για προπαγάνδα. Με άλλα λόγια και για να γίνει κατανοητό: στις παραποιημένες ειδήσεις αυτό που μεταδίδεται είναι έτοιμες, προϋπάρχουσες αντιλήψεις, άρα στερεότυπα και προκαταλήψεις, με τη μορφή πληροφοριών για επίκαιρα γεγονότα. Στη διαδικασία αυτή, για τις ανάγκες της προπαγάνδας μπορεί να χρησιμοποιηθούν και χρησιμοποιούνται ψευδή στοιχεία (παραποιήσεις).

● Κάνετε λόγο και για τις «κοινωνίες της ενημέρωσης». Και πως σε αυτές οι παραποιημένες ειδήσεις βρίσκουν πρόσφορο έδαφος και «ανθίζουν»!

Πηγαίνοντας πίσω στον χρόνο, αν και μπορούμε να ανιχνεύσουμε παραποιημένες ειδήσεις από τις πρώτες δεκαετίες των εφημερίδων, εντούτοις σε εκείνη την εποχή δεν έχει καταστεί ένα εκτεταμένο φαινόμενο. Ούτε εκτεταμένο είναι τότε, ούτε και έχει δομικό ρόλο στην πολιτική ή την οικονομία - με εξαίρεση φυσικά τις συνθήκες πολέμου, για τις ανάγκες της προπαγάνδας. Η παραποιημένη ενημέρωση, συμβαίνει στις μέρες μας! Ξεκινά σταδιακά από τον Ψυχρό Πόλεμο και κορυφώνεται τις τελευταίες δεκαετίες. Γίνεται δε χαρακτηριστικό γνώρισμα των κοινωνιών, τις οποίες, όπως είπατε, αποκαλώ «κοινωνίες της ενημέρωσης»: είναι κοινωνίες στις οποίες οι άνθρωποι από όλες τις μορφές της πληροφορίας (επιστήμη, τέχνη κ.λπ.) καταναλώνουν κυρίως ειδήσεις! Στο πλαίσιο αυτό συνυπάρχουν και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους διαφορετικής ποιότητας ενημερωτικές πληροφορίες: από ιατρικές μέχρι κουτσομπολίστικες, από σοβαρές έως παραποιημένες ή πλήρως αβάσιμες. Ένα παράδειγμα ισχυρό αυτής της «κοινωνίας» είναι το τι συμβαίνει στο διαδίκτυο.

● Άρα, φταίμε εμείς. Οι «καταναλωτές» της είδησης.

Ευθύνονται οι «καταναλωτές» της είδησης που είναι έτοιμοι να πιστέψουν τις παραποιημένες ειδήσεις. Είμαστε έτοιμοι, δηλαδή, να πιστέψουμε τα fake news πριν ακόμα δημιουργηθούν, γι' αυτό και παράγονται! Η αρχιτεκτονική του διαδικτύου, κυρίως η πολιτική και πολιτιστική ομοφιλία, συμβάλλουν στη δημιουργία του φαινομένου μεν, αλλά δεν ευθύνεται το διαδίκτυο για τις παραποιημένες ειδήσεις. «Ευθύνονται» οι συνθήκες που οδηγούν το κοινό να έχει αυτές τις προκαταλήψεις και που πίσω τους κατ’ ουσίαν βρίσκονται οι διάφορες μορφές κοινωνικής ανισότητας -ταξικής, έμφυλης, μορφωτικής, πολιτιστικής, εθνικής κ.ά.- και τις οποίες οι παραποιημένες ειδήσεις αναπαράγουν και συχνά στοχεύουν να αναπαραχθούν.

Από συνέντευξη του καθηγητή στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ Γ. Πλειού στην Εφημερίδα των Συντακτών 25/7/2021 https://www.efsyn.gr/nisides/303752_katanalonoyme-kyrios-eidiseis

 

Κείμενο 2

War: πόλεμος, Famine: πείνα, Pestilence: λοιμός, επιδημία, Death: θάνατος, Misinformation: παραπληροφόρηση

 

 

Ερωτήσεις:

Θέμα Α

Τι είναι σύμφωνα με τον Γ. Πλειό «οι κοινωνίες της ενημέρωσης»; Να απαντήσετε σε μια παράγραφο με 50-60 λέξεις. (15 μονάδες)

Θέμα Β

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το κείμενο 1, τις παρακάτω προτάσεις, γράφοντας δίπλα σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος (10 μονάδες). Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με μία αναφορά στο κείμενο για κάθε απάντηση (5 μονάδες).

1.      Σύμφωνα με τον Γ. Πλειό τα fake news δεν είναι τίποτε άλλο από ψεύτικες ειδήσεις.

2.      Κατά την γνώμη του Γ. Πλειού δημοσιογραφία και προπαγάνδα ταυτίζονται.

3.      Η παραπληροφόρηση σύμφωνα με το κείμενο 1 συνδέεται άμεσα με τα σύγχρονα ΜΜΕ.

4.      Στο διαδίκτυο συνυπάρχουν χωρίς διάκριση ετερόκλητες και ποικίλες πληροφορίες.

5.      Ο Γ. Πλειός θεωρεί ότι τη βασική ευθύνη για την άνθιση του φαινομένου των fake news την έχει η διάδοση του διαδικτύου.

Β2. Οι συνεντεύξεις οργανώνονται και πραγματοποιούνται με διάφορους τρόπους. Άλλοτε μέσω τηλεφωνικής επικοινωνίας, άλλοτε με άμεση ή διαδικτυακή, πρόσωπο με πρόσωπο, συνάντηση του δημοσιογράφου με τον συνεντευξιαζόμενο, άλλοτε με την αποστολή γραπτών ερωτήσεων από τον δημοσιογράφο και αντίστροφα γραπτών απαντήσεων. Πώς νομίζετε ότι έγινε η παραπάνω συνέντευξη και ποια στοιχεία του κειμένου το αποκαλύπτουν; (10 μονάδες)

Β3. Το κείμενο 2 παίρνει θέση εναντίον της παραπληροφόρησης. Ποια μέσα χρησιμοποιεί για να την εκφράσει; Ποιο στοιχείο της εικόνας συνδέεται περισσότερο με όσα υποστηρίζει το κείμενο 1; (15 μονάδες)

Θέμα Δ

Έχοντας υπόψη σας τα δύο κείμενα καθώς και την προσωπική σας εμπειρία, ποια θεωρείτε ότι είναι τα σημαντικότερα αίτια διάδοσης των fake news; Πιστεύετε ότι μπορεί να περιοριστεί το φαινόμενο ή όχι και γιατί; Υποθέστε ότι τοποθετείστε εκ μέρους των μαθητών σε ανοιχτή εκδήλωση γι’ αυτό το ζήτημα, οργανωμένη από φορείς της πόλης. (350-400 λέξεις)

Εγγραφές, Μετεγγραφές…Προγραφές

(Το κείμενο δημοσιεύθηκε στην εφ. Χρονικά της Δράμας)

Ομολογώ πως δεν φανταζόμουν ότι η εγγραφή ενός παιδιού στην πρώτη δημοτικού θα σήκωνε τόση συζήτηση. Πίστευα ότι ο μόνος προβληματισμός θα ήταν αν θα φοιτήσει σε κλασικό ή ολοήμερο. Προβληματισμός με αρκετές παραμέτρους αλλά εστιασμένος σχεδόν αυστηρά στην εξυπηρέτηση της οικογένειας και των αναγκών της. Βέβαια, η εξυπηρέτηση της οικογένειας και της καθημερινότητάς της αποτελεί σε κάποιες περιπτώσεις κριτήριο σεβαστό και εύλογο και για την επιλογή της σχολικής μονάδας.

 Ωστόσο, με έκπληξη διαπίστωσα ότι το κύριο διακύβευμα που θα έπρεπε να με απασχολεί ως γονιό ήταν άλλο. Ένας συρφετός από φήμες, διαδόσεις, πληροφορίες από…μέσα, με φράσεις όπως «λένε» και «ακούγεται» να έχουν την τιμητική τους, βρέθηκα μπροστά σε συζητήσεις που με… ενημέρωναν για την αξιολογική κατάταξη των σχολείων και μάλιστα με προοπτική ακόμη και για το γυμνάσιο και το λύκειο στο οποίο θα φοιτήσει ο κανακάρης μου! Έτσι έμαθα πως στην πόλη μας υπάρχουν σχολεία «κολέγια» και «προβληματικά», «ανταγωνιστικά» και «περιθωριακά», «κατάλληλα» ή «ακατάλληλα» για το…δικό μας παιδί! Όταν, λοιπόν, προσπάθησα να βάλω σε μια τάξη τα κριτήρια αυτής της απροσδόκητης διαίρεσης των δημόσιων(!) σχολικών μονάδων, διαπίστωσα πως ήταν το εξής ένα: η κοινωνική προέλευση και η εθνική καταγωγή των μαθητών. Μ’ άλλα λόγια, όταν σ’ ένα σχολείο φοιτούν παιδιά με χαμηλό κοινωνικό προφίλ (σύμφωνα πάντοτε με την κυρίαρχη αντίληψη) ως αντανάκλαση της ταξικής τους προέλευσης ή της εθνικής τους καταγωγής, το σχολείο αυτό βαφτίζεται υποβαθμισμένο, μια που a priori θεωρείται δεδομένο ότι αυτά τα παιδιά έχουν σημαντικές μαθησιακές δυσκολίες και κενά. Παρακάμπτοντας δηλαδή όλους τους άλλους παράγοντες που συνθέτουν την εκπαίδευση (κεντρικές πολιτικές επιλογές, αναλυτικά προγράμματα, βιβλία, διδάσκοντες, μεθόδους, πρόνοιες στήριξης των μαθητών, υποδομές και πολλά άλλα) καταδικάζουμε αποκλειστικά και μόνο τα παιδιά ενός σχολείου να κουβαλούν το βάρος της ποιότητάς του! Και μην ξεχνιόμαστε, μιλάμε για δημόσιο σχολείο!

 Έτσι πριν από τις εγγραφές και τις μετεγγραφές των παιδιών μας προβαίνουμε σε προγραφές κάποιων άλλων παιδιών. Μ’ έναν τρόπο αυθαίρετο, πρόχειρο, υποκριτικό, αντιπαιδαγωγικό, μυωπικό και απόλυτα ομφαλοσκοπικό προσεγγίζουμε ένα τόσο σημαντικό θέμα, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε την ψευδαίσθηση της μικροαστικής μας ανωτερότητας. Οργανώνουμε μερικές φορές ίντριγκες μετεγγραφών ώστε τα βλαστάρια μας να αποφύγουν σχολεία «χαμηλού επιπέδου» και να…απολαύσουν την υπεροχή(;) των «καλών» σχολείων. Κατά τη γνώμη μου,  τέτοιες συμπεριφορές δεν δείχνουν τίποτε άλλο παρά πλήρη μεσάνυχτα για τα στραβά της εκπαίδευσης και για τις αιτίες που τα γεννούν. Η αγωνία για τα παιδιά μας είναι εύλογη αλλά όχι αρκετή για να δικαιολογήσει στάσεις που τα δηλητηριάζουν με έναν, ούτως ή άλλως ψευδεπίγραφο, κοινωνικό και μορφωτικό ελιτισμό και ταυτόχρονα καταδικάζουν άλλα παιδιά σε απαξίωση.

 Και παρεμπιπτόντως,  το 132^ο δημοτικό της Γκράβας με το 80% των μαθητών του παιδιά μεταναστών και τη δράση της προηγούμενης και σήμερα διωκόμενης διεύθυνσής του, ήταν «καλό» ή «κακό» σχολείο;

 

Σωτήρης Γκαρμπούνης

21 Ιουνίου 2009

Έθνος και μετανάστευση - Δραστηριότητες

Your car is German. Your vodka is Russian. Your pizza is Italian. Your kebab is Turkish. Your democracy is Greek. Your coffee is Brazilian. Your movies are American. Your tea is Tamil. Your shirt is Indian. Your oil is Saudi Arabian. Your electronics are Chinese. Your numbers Arabic, your letters Latin. And you complain that your neighbor is an immigrant? Pull yourself together.

1.   Σκεφτείτε και προσθέστε υπογραμμισμένη στο παραπάνω μήνυμα τη συνεισφορά και άλλων λαών που θεωρείτε ότι κάποια δική τους πολιτιστική παραγωγή σχετίζεται με την καθημερινότητα των ανθρώπων.

2.  Μεταφράστε το μήνυμα σε άλλη γλώσσα (γαλλικά, γερμανικά, ρωσικά, αλβανικά, ρουμανικά, βουλγαρικά, κινεζικά, γεωργιανά, τουρκικά, ισπανικά κλπ) ή και διάλεκτο (ποντιακά, κυπριακά, ή κάποιο ιδίωμα κάποιας γεωγραφικής περιοχής). Δεν είναι ανάγκη να ξέρετε τη γλώσσα. Μπορείτε να ζητήσετε βοήθεια από ανθρώπους του περιβάλλοντός σας που γνωρίζουν κάποια γλώσσα ή να χρησιμοποιήσετε τη μετάφραση google. Προσοχή στην απόδοση της τελευταίας ιδιωματικής φράσης.

3.  Ετοιμάστε και παρουσιάστε σε βίντεο ένα κοινωνικό μήνυμα βασισμένο στο αρχικό ή στο εμπλουτισμένο από σας κείμενο. Σκεφτείτε σε ποιους θέλετε να απευθύνεται και δώστε το ύφος που εσείς θέλετε. Μπορεί να είναι μονόγλωσσο, πολύγλωσσο, σοβαρό, χιουμοριστικό, με ή χωρίς μουσική και οτιδήποτε άλλο κρίνετε ότι θα κάνει αποτελεσματικό το μήνυμα. (τα πολύγλωσσα βίντεο που ετοίμασαν τα παιδιά βρίσκονται εδώ: 1ο βίντεο και εδώ: 2ο βίντεο.)

4.     Ο χάρτης που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στο τέλος του Οκτώβρη. Προσπαθήστε λοιπόν να διαβάσετε το χάρτη και γράψτε ένα κείμενο από 5 έως 250 λέξεις στο οποίο:

α. θα περιγράφετε τις πληροφορίες που δίνει ώστε να κατατοπιστεί κάποιος που δεν τον ξέρει

β. θα απαντήσετε εσείς στο ερώτημα της έρευνας και θα επιχειρηματολογήσετε για την απάντησή σας.

Καρτέλ νικοτίνης

Κάθε φορά που διαβάζω ένα άρθρο ή μια μελέτη για τις καταστροφικές συνέπειες του καπνού, ανάβω τσιγάρο. Αν οι αποκαλύψεις είναι τρομερές και αποδεικνύουν τη σχέση καρκίνου των πνευμόνων ή των νοσημάτων της καρδιάς με τον καπνό, τότε ανάβω και δεύτερο τσιγάρο. Είμαι ενημερωμένος για τις ζημιές που προκαλεί το τσιγάρο. Γι’ αυτό και θυμώνω με τις συμβουλές που μου δίνουν. Θεωρώ πως το ενδιαφέρον των μη καπνιστών για την υγεία των καπνιστών είναι ένα είδος σνομπισμού, μια ανώτερη άποψη για τη ζωή, που ο δυστυχής καπνιστής δεν μπορεί να κατανοήσει.

            Το τσιγάρο δεν έχει καλή γεύση, ούτε η μυρωδιά του είναι ευχάριστη. Οι χώροι των καπνιστών μυρίζουν δυσάρεστα, όπως μυρίζουν και τα ρούχα τους και τα μαλλιά τους. Εντούτοις, ο καπνιστής δεν αφήνει το τσιγάρο. Ακόμα και όταν βρεθεί στο νοσοκομείο, ακόμα και όταν αρπάξει ένα βαρβάτο κρύωμα και το στήθος του βράζει. Λένε πως ο Κουν, σε μια περίοδο που οι γιατροί του είχαν απαγορέψει το κάπνισμα, κάπνιζε κρυφά. Ο Σαρτρ με τρία πακέτα την ημέρα, δεν έβρισκε τι νόημα θα είχε μια μέρα χωρίς τσιγάρο. Τελικά, τι είναι αυτό που κάνει τους ανθρώπους να μείνουν χωρίς φαγητό ή νερό, αλλά να μην μπορούν να μείνουν χωρίς τσιγάρα;

            Η γνωστή μας εταιρία καπνού Philip Morris ήδη από τις αρχές του ΄80 είχε δημιουργήσει μ’ απόλυτη μυστικότητα ένα εργαστήρι για να μελετήσει τον καπνό. Από τις εργαστηριακές έρευνες είχε αποδειχτεί πως η νικοτίνη είναι προϊόν που δημιουργεί την ίδια εξάρτηση  στον άνθρωπο με την κοκαΐνη. Αυτό έκανε την εταιρία να δώσει οδηγίες για την καλύτερη προώθηση των προϊόντων της. «Το τσιγάρο πρέπει να θεωρηθεί ως μια δόση νικοτίνης. Η νικοτίνη είναι το προϊόν, το τσιγάρο είναι το περιτύλιγμα». Και για να γίνει το προϊόν πιο ελκυστικό, πέρα από τη φυσική περιεκτικότητα της νικοτίνης στον καπνό, προσέθεταν κι άλλη.

            Η εταιρία έκλεισε το εργαστήρι και απέλυσε τους δύο ερευνητές, αφού τους υποχρέωσε να μη μιλήσουν ποτέ για τα αποτελέσματα των ερευνών τους, χωρίς την άδεια της εταιρίας. Τελικά οι ερευνητές μίλησαν και οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν το πρόβλημα να κατατάξουν το τσιγάρο στα βαριά ναρκωτικά. Αλλά δεν πρόκειται να γίνει τίποτα. Η διεύθυνση της Philip Morris είναι σαφής. «Γιατί θα πρέπει να διακινδυνεύσουμε μια επιχείρηση δισεκατομμυρίων δολαρίων για μερικά πειράματα με ποντίκια;».

            Μέχρι τώρα οι αντικαπνιστικές καμπάνιες είχαν στηριχτεί στη ζημιά που κάνει ο καπνός στην υγεία. Αλλά δεν είχαν σταθεί στην νικοτίνη ως εξίσου ισχυρό ναρκωτικό με την κοκαΐνη. Αν αυτή η συζήτηση στην Αμερική προχωρήσει ίσως αποδειχθεί πως το μεγαλύτερο καρτέλ ναρκωτικών ήταν η νικοτίνη. Και διερωτάται κανείς, γιατί όλη αυτή η υποκρισία; Από τη μια αν κάποιος δυστυχής εξαρτώμενος πιαστεί με τη δόση του να διακινδυνεύει τα πάντα κι από την άλλη όλοι εμείς οι εξαρτημένοι από τη νικοτίνη να έχουμε την άνεση να αγοράζουμε την πρέζα μας από το περίπτερο και το ίδιο το κράτος να εγγυάται για την καθαρότητα του προϊόντος.

            Πριν απ’ αυτή την έρευνα, η Brown & Williamson Tobacco Corp είχαν κάνει έρευνες ήδη από το ΄63. Τα ίδια είχαν ανακαλύψει. Τα αποτελέσματα της έρευνας έμειναν στο σκοτάδι. Οι εταιρίες με σαφή επαγγελματική συνείδηση ήξεραν πως πωλούσαν ναρκωτικά. Ακόμα και τα περίφημα lights είναι κομπίνα. Μετά το ΄71 άρχισαν να τυπώνονται στα πακέτα τα ποσοστά πίσσας και νικοτίνης και η μόδα των «ελαφρών» κατέκτησε την αγορά με πρόσχημα την υγεία. Η σύγχρονη έρευνα απέδειξε πως ο καπνιστής παίρνει πολύ παραπάνω πίσσα και νικοτίνη απ’ αυτή που γράφει το πακέτο.

            Τώρα που έβαλα σε μια τάξη αυτές τις απολύτως ελεγμένες πληροφορίες και που μ’ έχει πιάσει μια πίκρα και μια οργή για το μπλέξιμό μου, με την ξεφτίλα της νικοτίνης – πρέζας, τι νομίζετε πως θα κάνω; Θ’ ανάψω τσιγάρο για να διαβάσω αυτό το κομμάτι από την αρχή και να διορθώσω τα λάθη του και τις ασάφειές του. Χωρίς τσιγάρο δεν μπορώ να το κάνω. Χάνω τη δυνατότητα αυτοσυγκέντρωσης. Τυπικό δείγμα εξάρτησης. Εξαρτάσαι από κάτι που δεν σου προσφέρει τίποτε. Και όταν το έχεις δεν είναι για να σου ικανοποιήσει μιαν ανάγκη, αλλά για να ξαναεπιθυμήσεις την εξάρτηση.

Περικλής Κοροβέσης, Μ΄ εξακόσιες λέξεις

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Έναντι τίνων ασκεί κριτική ο συγγραφέας του κειμένου;

2. Σε ποια σημεία του κειμένου είναι εμφανής η αυτοκριτική του συγγραφέα; Τη θεωρείτε ειλικρινή;

3. Πώς θα χαρακτηρίζατε τη στάση της καπνοβιομηχανίας απέναντι στο πρόβλημα; Να δώσετε τουλάχιστον τρεις χαρακτηρισμούς.

4. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων:

	ΣΩΣΤΟ	ΛΑΘΟΣ
α. Η κριτική του συγγραφέα απέναντι στην καπνοβιομηχανία είναι εμπεριστατωμένη.	r	r
β. Η αυτοκριτική του είναι υποκριτική.	r	r
γ. Η κριτική του προς τους μη καπνιστές δείχνει προκατάληψη και εμπάθεια.	r	r
δ. Ο συγγραφέας χαρακτηρίζεται από αυτεπίγνωση και αυτοσαρκασμό.	r	r

5. Ποιες είναι κατά τη γνώμη σας οι προϋποθέσεις μιας εποικοδομητικής κριτικής; Χρησιμοποιείστε το λεξιλόγιο που βρίσκεται στο τέλος της σελίδας 220 του σχολικού βιβλίου. (200 λέξεις)

6. Ο συγγραφέας του κειμένου ασκεί αυτοκριτική για ένα ζήτημα που σχετίζεται με μια προσωπική του συνήθεια. Σε σχέση με ποιες άλλες συμπεριφορές είναι αναγκαία η αυτοκριτική και γιατί;

7. Εσείς τι είδους αυτοκριτική θα ασκούσατε και γύρω από ποιο ζήτημα;