17 Νοέμβρη 2016 (σχολική γιορτή στο 1ο ΓΕΛ Δράμας)

Ξενοφώντας, Ελληνικά - Εισαγωγή - Πελοποννησιακός Πόλεμος

Πελοποννησιακός πόλεμος 431-404 π.Χ

Πρόκειται για σύγκρουση που ξεκινά τη στιγμή που Αθήνα και Σπάρτη βρίσκονται στην ακμή της δύναμής τους. Ο ανταγωνισμός για τον έλεγχο κυρίως του Ιονίου και της Αδριατικής οδηγεί σε μεταξύ τους σύρραξη που συμπαρασύρει και τις συμμαχικές τους δυνάμεις. Έτσι ο πόλεμος απλώνεται παντού σχεδόν στον ελλαδικό χώρο.

Κύριο χαρακτηριστικό της πρώτης δεκαετίας είναι οι εισβολές των Πελοποννησίων στην Αττική. Σημαντικό γεγονός της περιόδου ο λοιμός που ξέσπασε στην Αθήνα και ο θάνατος του Περικλή. Επίσης στη γειτονιά μας οι Αθηναίοι χάνουν τη μάχη στην Αμφίπολη και μάλιστα με στρατηγό τον άνθρωπο που έμελλε να γράψει την ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου, τον Θουκυδίδη. Ωστόσο η Αθήνα κατορθώνει να αντιδράσει και οι δυνάμεις ισορροπούν. Στη φάση αυτή ξεσπά εμφύλιος πόλεμος στην Κέρκυρα στον οποίο εμπλέκονται και οι δύο μεγάλες δυνάμεις της εποχής. Αυτή η ιστορία μέσα από την αφήγηση του Θουκυδίδη αποτελεί το αντικείμενο της φετινής μελέτης. Στο τέλος εξαντλημένες και οι δύο συμμαχίες, Σπάρτης και Αθήνας, συνομολογούν ειρήνη (Νικίειος ειρήνη 421 π.Χ). Είναι η εποχή που ο Αριστοφάνης ανεβάζει την ομώνυμη κωμωδία.

Παρά τη συνθήκη οι αναμετρήσεις στο Αιγαίο δεν σταμάτησαν τελείως. Το πιο βίαιο περιστατικό είναι η υποταγή της - ουδέτερης στον πόλεμο - Μήλου στους Αθηναίους. Η άρνησή της να ταχθεί με το μέρος των Αθηναίων οδήγησε στη σφαγή όλου του ενήλικου αντρικού πληθυσμού και τον εποικισμό του νησιού.

Ο πόλεμος ξαναρχίζει πρακτικά το 415 όταν οι Αθηναίοι αποφασίζουν να εμπλακούν σε μια διένεξη μεταξύ πόλεων της Σικελίας που είχαν δεσμούς με τη Σπάρτη. Στην πραγματικότητα θέλουν να κατακτήσουν όλο το νησί. Η Σικελική εκστρατεία - όπως έμεινε γνωστή - αποτέλεσε για τους Αθηναίους την αρχή του τέλους. Ο παντοδύναμος στόλος τους καταστράφηκε εντελώς και ξεκληρίστηκε όλο το στράτευμα. Ελάχιστοι κατόρθωσαν να γυρίσουν πίσω. Μέχρι το 411 η Αθήνα φυλλοροεί με πολλές εσωτερικές έριδες και συγκρούσεις και προσωρινή ανατροπή της δημοκρατίας. Κάπου εδώ τελειώνει την αφήγησή του ο Θουκυδίδης.

Το νήμα της αφήγησης για τη συνέχεια του πολέμου αναλαμβάνει ο Ξενοφώντας με το έργο του Ελληνικά. Από αυτόν μαθαίνουμε ότι παρά την προσωρινή ανάκαμψη των αθηναϊκών δυνάμεων τελικά η Αθήνα θα χάσει την κρίσιμη ναυμαχία στους Αιγός ποταμούς (Κατσικοπόταμα δλδ) και θα συνθηκολογήσει με όρους ταπεινωτικούς. Κάπως έτσι το 404 π.Χ πέφτουν τίτλοι τέλους για τον Πελοποννησιακό πόλεμο. Το δημοκρατικό καθεστώς της Αθήνας καταλύεται και την εξουσία αναλαμβάνουν τριάντα διορισμένοι από τη Σπάρτη άντρες, γνωστοί ως τριάντα τύραννοι. Διοίκησαν την πόλη με αυταρχισμό και βία θανατώνοντας 1500 περίπου πολίτες. Ωστόσο ένα χρόνο μετά οι δημοκρατικοί ξεσηκώνονται και ανατρέπουν το σκληρό καθεστώς. Τα παραπάνω γεγονότα αποτελούν το αντικείμενο της φετινής μας μελέτης.

Η προσέγγιση των γεγονότων στο μάθημά μας δεν γίνεται με χρονολογική σειρά. Πρώτα θα δούμε το τέλος του πολέμου και στη συνέχεια τον εμφύλιο στην Κέρκυρα. Μπορείτε να σκεφτείτε λόγους που μπορεί να συμβαίνει αυτό;

Ξενοφώντας, Ελληνικά - εισαγωγή

Λίγο πριν την τελική αναμέτρηση…

    ή πώς φτάσαμε στο τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου

·         Μετά τη σικελική εκστρατεία και την πλήρη καταστροφή του αθηναικού στόλου το 413 π.Χ, οι Σπαρτιάτες καταλαμβάνουν και οχυρώνουν τη Δεκέλεια που βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από την Αθήνα. Ενδιαφέρον έχει ότι το σχέδιο τους το προτείνει ο Αλκιβιάδης που είναι διωκόμενος από τους Αθηναίους συμπατριώτες του.

·         Οι Αθηναίοι παρά τη δύσκολη θέση στην οποία βρέθηκαν αρχίζουν να ναυπηγούν πλοία και χρησιμοποιούν τη Σάμο σαν ορμητήριο ενώ οι Σπαρτιάτες την Έφεσο.

·         Οι Σπαρτιάτες από την άλλη στρέφονται στους Πέρσες για οικονομική βοήθεια. Αυτοί τους την προσφέρουν απλόχερα, μια που θεωρούν την κυριαρχία των Αθηναίων εξαιρετικά επικίνδυνη για τη δική τους υπόσταση. Η επιλογή αυτή των Σπαρτιατών τους στερεί το βασικό ιδεολογικό τους όπλο. Δηλαδή, ενώ είχαν αναλάβει να ελευθερώσουν τους Έλληνες από την τυραννία των Αθηναίων, έσπευδαν τώρα να παραδώσουν ελευθερωμένες πόλεις στους Πέρσες.

·         Το 411 π.Χ η δημοκρατία στην Αθήνα καταλύεται προσωρινά. Σύντομα όμως οι δημοκρατικοί ανατρέπουν το ολιγαρχικό καθεστώς και αποκαθιστούν πλήρως τη δημοκρατία. Ο Αλκιβιάδης τότε εκλέγεται στρατηγός και ανακαλείται στην Αθήνα αλλά πολύ γρήγορα δυσαρεστεί γι’  άλλη μια φορά με τη στάση του τους Αθηναίους και καταφεύγει στους Πέρσες με τους οποίους συνεργάζεται. Εκεί αργότερα τον βρίσκει ο θάνατος.          

·         Το 406 π.Χ οι Αθηναίοι πετυχαίνουν την τελευταία μεγάλη τους νίκη στη ναυμαχία στις Αργινούσες. Ωστόσο, παρά την επιτυχία τους καταδίκασαν σε θάνατο τους στρατηγούς τους, επειδή δεν περισυνέλεξαν ναυαγούς και νεκρούς. Μόνο ο Σωκράτης αντιτάσσεται σ’  αυτή την ακραία απόφαση.

·         Το αποτέλεσμα του Πελοποννησιακού πολέμου κρίνεται στη ναυμαχία στους Αιγός ποταμούς (στα «Κατσικοπόταμα» όπως ξανάπαμε) το 405 π.Χ. Πρόκειται για την τελική αναμέτρηση. Θριαμβευτής της ναυμαχίας ο Σπαρτιάτης στρατηγός Λύσανδρος. Από κει αρχίζει την αφήγησή του το σχολικό βιβλίο με τα λόγια του ιστοριογράφου που έγραψε το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου, του Ξενοφώντα.

Ασκήσεις προφορικές:

·         Από όσα λέγονται πιο πάνω ποια γεγονότα θεωρείτε ότι προδικάζουν την τελική ήττα των Αθηναίων στον Πελοποννησιακό πόλεμο;

·         Γιατί η τοποθεσία «Αιγός ποταμοί» μπορεί να αποδοθεί (για χιουμοριστικούς έστω λόγους) στα ελληνικά και με τον όρο «Κατσικοπόταμα»; Ξέρετε άλλες λέξεις που να χρησιμοποιούνται στα ελληνικά, απλές ή σύνθετες, και να έχουν σχέση με το «Αιγός» που συναντήσαμε; Πρόκειται για λέξεις κοινής χρήσης;

·         Δεκέλεια, Σάμος, Έφεσος, Αργινούσες, Αιγός ποταμοί: Φροντίζω να ξέρω τις τοποθεσίες αυτές στο χάρτη.

Ξενοφώντας, ελληνικά 2.2.1-4

Ξενοφώντος Ελληνικά 2.2.1-4

View more presentations or Upload your own.

Ξενοφώντας Ελληνικά 2.2.1-4

Κείμενο

Ερωτήσεις

Ἐπεὶ δὲ τὰ ἐν τῇ Λαμψάκῳ κατεστήσατο, ἔπλει ἐπὶ τὸ Βυζάντιον καὶ Καλχηδόνα. οἱ δ’ αὐτὸν ὑπεδέχοντο, τοὺς τῶν Ἀθηναίων φρουροὺς ὑποσπόνδους ἀφέντες. οἱ δὲ προδόντες Ἀλκιβιάδῃ τὸ Βυζάντιον τότε μὲν ἔφυγον εἰς τὸν Πόντον, ὕστερον δ’ εἰς Ἀθήνας καὶ ἐγένοντο Ἀθηναῖοι. Λύσανδρος δὲ τούς τε φρουροὺς τῶν Ἀθηναίων καὶ εἴ τινά που ἄλλον ἴδοι Ἀθηναῖον, ἀπέπεμπεν εἰς τὰς Ἀθήνας, διδοὺς ἐκεῖσε μόνον πλέουσιν ἀσφάλειαν, ἄλλοθι δ’ οὔ, εἰδὼς ὅτι ὅσῳ ἂν πλείους συλλεγῶσιν εἰς τὸ ἄστυ καὶ τὸν Πειραιᾶ, θᾶττον τῶν ἐπιτηδείων ἔνδειαν ἔσεσθαι. καταλιπὼν δὲ Βυζαντίου καὶ Καλχηδόνος Σθενέλαον ἁρμοστὴν Λάκωνα, αὐτὸς ἀποπλεύσας εἰς Λάμψακον τὰς ναῦς ἐπεσκεύαζεν. Ἐν δὲ ταῖς Ἀθήναις τῆς Παράλου ἀφικομένης νυκτὸς ἐλέγετο ἡ συμφορά, καὶ οἰμωγὴ ἐκ τοῦ Πειραιῶς διὰ τῶν μακρῶν τειχῶν εἰς ἄστυ διῆκεν, ὁ ἕτερος τῷ ἑτέρῳ παραγγέλλων· ὥστ’ ἐκείνης τῆς νυκτὸς οὐδεὶς ἐκοιμήθη, οὐ μόνον τοὺς ἀπολωλότας πενθοῦντες, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἔτι αὐτοὶ ἑαυτούς, πείσεσθαι νομίζοντες οἷα ἐποίησαν Μηλίους τε Λακεδαιμονίων ἀποίκους ὄντας, κρατήσαντες πολιορκίᾳ, καὶ Ἱστιαιέας καὶ Σκιωναίους καὶ Τορωναίους καὶ Αἰγινήτας καὶ ἄλλους πολλοὺς τῶν Ἑλλήνων. τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ἐκκλησίαν ἐποίησαν, ἐν ᾗ ἔδοξε τούς τε λιμένας ἀποχῶσαι πλὴν ἑνὸς καὶ τὰ τείχη εὐτρεπίζειν καὶ φυλακὰς ἐφιστάναι καὶ τἆλλα πάντα ὡς εἰς πολιορκίαν παρασκευάζειν τὴν πόλιν.

Ο Λ. έκανε δύο πράγματα. Ποιες λέξεις στο κείμενο δείχνουν αυτές τις πράξεις του; Με ποια χρονική σειρά τις πραγματοποίησε; Τι έκαναν απέναντί του οι κάτοικοι των περιοχών; Γιατί κάποιοι κατέφυγαν στον Πόντο; Ποια λέξη του κειμένου νομίζετε ότι κρύβει αυτό το γιατί; Ποιο προνόμιο απέκτησαν αργότερα; Προσπαθήστε να εντοπίσετε στο διπλανό χωρίο τις επόμενες δύο βασικές κινήσεις του Λ. και υπογραμμίστε τις λέξεις που τις εκφράζουν. Τι έκανε η Πάραλος όταν έφτασε στην Αθήνα; Σε ποιο σημείο ακριβώς λέει ο Ξενοφώντας κάτι τέτοιο; Ποια ήταν η πρώτη αντίδραση των αθηναίων; Ποια λέξη του κειμένου την αποκαλύπτει; Γιατί κανείς δεν κοιμήθηκε; Προσπαθήστε να εντοπίσετε δύο σημεία που κατά τη γνώμη σας κρύβουν αυτό το γιατί. Ποιες είναι οι τέσσερις αποφάσεις που πήραν οι Αθηναίοι; Υπογραμμίστε τις λέξεις που τις αποκαλύπτουν. Σε ποιο σημείο του κειμένου φαίνεται ο τρόπος με τον οποίο πήραν την απόφαση;

Ξενοφώντας, Ελληνικά Βιβλίο 2. Κεφ. 2.16-17

1.      Με βάση όσα είδατε στις ενότητες που προηγήθηκαν και με όσα λέγονται στο εισαγωγικό σημείωμα, σε ποιον τόπο βρίσκεται τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή ο Λύσανδρος;

2.     Με βάση το κείμενο που έχετε (παρ. 16-17), πού βρίσκεται στην αρχή ο Θηραμένης, πού πηγαίνει και πού επιστρέφει; Προσπαθήστε να απαντήσετε με φράσεις του κειμένου.

3.    Στις παρ. 16-17 εντοπίστε όλες τις λέξεις που νομίζετε ότι δείχνουν τον πρωταγωνιστικό  ρόλο του Θηραμένη. Οτιδήποτε δλδ έπραξε ή «έπαθε» ανεξάρτητα από τον γραμματικό τους τύπο.

4.   Στις ίδιες παραγράφους εντοπίστε τώρα όλες τις λέξεις που δείχνουν όσα έπραξε ή «έπαθε» ο Λύσανδρος ανεξάρτητα από τον γραμματικό τους τύπο.

5.  Τώρα συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα με κριτήριο ποιος πράττει ή «παθαίνει», όπως στο παράδειγμα: (μπορείτε να πάτε από τη μετάφραση στο κείμενο για να διευκολυνθείτε. Οι λέξεις που ζητιούνται όμως θα είναι από το πρωτότυπο). Π.χ:

Θηραμένης	Λύσανδρος
εἶπεν εἰδώς (συνέχισε)

6.      Από τις λέξεις που γράψατε προηγουμένως τοποθετήστε στον παρακάτω πίνακα στην πρώτη στήλη όσους τύπους δείχνουν  από την κατάληξή τους το υποκείμενό τους (ποιος δλδ ενεργεί ή «παθαίνει» - Θηραμένης ή Λύσανδρος). Στη δεύτερη στήλη γράψτε όσους τύπους σας δίνουν την εντύπωση ότι μπορεί να είναι επίθετα ή ουσιαστικά της αρχαίας ελληνικής αλλά δεν είναι  ταυτόχρονα εκφράζουν ότι κάποιος από τους δύο (Θηραμένης ή Λύσανδρος) κάτι έκανε ή «έπαθε». Στην τρίτη στήλη τοποθετήστε αυτούς που κατά τη γνώμη σας δεν χωράνε στις προηγούμενες κατηγορίες αλλά εκφράζουν κι αυτοί οι τύποι κάτι που ένας απ’ τους δυο (Θηραμένης ή Λύσανδρος) κάτι έκανε ή «έπαθε» επίσης. 

7.   Επιλέξτε από τους όρους που ακολουθούν τον κατάλληλο ως τίτλο για κάθε στήλη: προθέσεις, μετοχές, ουσιαστικά, ρήματα, αντωνυμίες, απαρέμφατα, επίθετα, επιρρήματα.

8.   Ποια κατηγορία είναι πιο εύκολα αναγνωρίσιμη και γιατί; Ποια σας δυσκολεύει περισσότερο και γιατί;

9.      Αν αντί για τον Θηραμένη οι πρωταγωνιστές ήταν οἱ πρέσβεις να κάνετε σε όσες από τις παραπάνω λέξεις χρειάζεται τις απαραίτητες αλλαγές. Το ίδιο και αν αντί του Λύσανδρου πρωταγωνιστούσαν οἱ Λακεδαιμόνιοι. Θα σας διευκολύνει αν συμβουλευτείτε τους πίνακες στη γραμματική στις σελ. 164-173. Π.χ

Θηραμένης εἶπεν / Πρέσβεις εἶπαν

Συνέχισε…

1. Πηγαίνοντας από τη μετάφραση στο πρωτότυπο κείμενο προσπαθήστε να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν χρησιμοποιώντας τις λέξεις ή φράσεις του πρωτότυπου κειμένου:

·         Για ποιους δύο λόγους – αιτίες οι Λακεδαιμόνιοι επέμεναν στο ζήτημα των τειχών της Αθήνας;

·         Γιατί οι Αθηναίοι επρόκειτο να συμφωνήσουν στο ζήτημα των τειχών;

·         Ποια κοινή νοηματική σχέση εκφράζουν οι φράσεις που εντοπίσατε; Ποια διαφορά έχουν μεταξύ τους στον τρόπο με τον οποίο διατυπώνονται;